چکیده
فلسفه اخلاق دیوید هیوم و ملاصدرا بر دو دستگاه فلسفی متفاوت استوار است که به تبیین‌های متمایزی از منشأ ارزش‌های اخلاقی، معیار حسن و قبح، الزام اخلاقی و غایت حیات انسانی می‌انجامند. هدف این پژوهش، بازسازی و مقایسه مبانی فلسفه اخلاق این دو متفکر و تحلیل تأثیر مبانی هستی‌شناختی، معرفت‌شناختی و انسان‌شناختی آنان بر مسائل بنیادین فلسفه اخلاق است. پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی، ابتدا مبانی فلسفی هر دو نظریه را تبیین و سپس پیامدهای آنها را در تفسیر عینیت ارزش‌های اخلاقی، انگیزش اخلاقی، فضیلت، سعادت و الزام اخلاقی بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که هیوم با تکیه بر طبیعت‌گرایی تجربی، منشأ داوری‌های اخلاقی را در احساسات، همدلی و تجربه انسانی جست‌وجو می‌کند و تبیین قابل‌توجهی از تجربه و انگیزش اخلاقی ارائه می‌دهد، اما در تبیین مبنای عینی و جهان‌شمول ارزش‌های اخلاقی با چالش‌هایی مواجه است. در مقابل، ملاصدرا با ابتنا بر اصالت وجود، تشکیک وجود، حرکت جوهری، اتحاد عاقل و معقول و نظریه تکامل نفس، اخلاق را بخشی از نظام وجودی انسان دانسته و ارزش‌های اخلاقی را بر نسبت واقعی افعال با کمال یا نقص وجودی نفس استوار می‌سازد. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد که اختلاف این دو نظریه بیش از آنکه ناظر به احکام اخلاقی باشد، به تفاوت در پارادایم‌های فلسفی و مبانی وجودشناختی، معرفت‌شناختی و انسان‌شناختی آنها بازمی‌گردد؛ ازاین‌رو، مقایسه فلسفه اخلاق این دو متفکر تنها در سطح مبانی فلسفی می‌تواند به داوری معتبر و منسجم بینجامد.
موضوعات
)