روابط مفهومی علم و ایمان در آثار ملاصدرا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

استادیار دانشگاه اصفهان

چکیده

در بررسی معناشناختی‌ِ آثار ملاصدرا، مفهوم ایمان با شبکه‌ای گسترده از مفاهیم مرتبط است. مهم‌ترین این مفاهیم علم است. ملاصدرا علم را به اقسام شرعی و عقلی، دراسَتی و وراثتی، و مکاشفه‌ای و معامله‌ای تقسیم می‌کند. علم حقیقی از نظر وی، علم شرعی و عقلی، وراثتی و مکاشفه‌ای است. این علم در اکثر نوشته‌های ملاصدرا معادل ایمان دانسته شده است. او دلایلی نقلی، عقلی و لغوی بر این مدعا اقامه می‌کند. با این حال، علم در عبارات وی گاهی شرط ایمان و گاهی شطر آن است. گاه ایمان شرط علم است و گاه علم و ایمان دو مقولة کاملاً متباین‌اند. معرفت از نظر برخی مغایر علم است اما ملاصدرا آن را مرادف علم می‌داند. بدین ترتیب مفاهیم کفر و جهل در آثار وی در مقابل ایمان به کار می‌روند. کفر گاه معادل جهل و گاه شدیدترین مرتبة آن است. این شبکة مفهومی را می‌توان با توجه به دیدگاه ملاصدرا دربارة نقش قوة عاقله در ایمان تبیین کرد. قوت عاقله علتِ ایمان، علم و معرفت است و ضعف عاقله علتِ جهل و کفر. در بینش او سایر قوای انسان مانند واهمه نیز در ایمان و کفر نقش دارند.

کلیدواژه‌ها