• ثبت نام
  • ورود به سامانه
  • English

آموزه‌های فلسفۀ اسلامی

  1. صفحه اصلی
  2. بررسی تطبیقی معرفت‌شناسی دینی از دیدگاه ملاصدرا و پلانتینگا

شماره جاری

بر اساس شماره‌های نشریه

بر اساس نویسندگان

بر اساس موضوعات

نمایه نویسندگان

نمایه کلیدواژه ها

درباره نشریه

اهداف و چشم انداز

اعضای هیات تحریریه

فرایند پذیرش مقالات

اصول اخلاقی انتشار مقاله

بانک ها و نمایه نامه ها

پرسش‌های متداول

اطلاعات آماری نشریه

اخبار و اعلانات

پیوندهای مفید

اطلاعات آماری نشریه

هزینه پردازش و انتشار مقاله

بررسی تطبیقی معرفت‌شناسی دینی از دیدگاه ملاصدرا و پلانتینگا

    نویسنده

    • فهیمه خوشنویسان

    دانش‌آموختۀ دکتری تخصصی، گروه فلسفۀ دین، دانشکدۀ الهیات و علوم اسلامی، دانشگاه پیام نور (مرکز تحصیلات تکمیلی)، تهران، ایران.

,

نوع مقاله : علمی پژوهشی

10.30513/ipd.2026.7659.1666
  • مشخصات مقاله
  • مراجع
  • دریافت فایل
  • ارجاع به این مقاله
  • آمار
  • هم رسانی

چکیده

مسئلۀ مقاله ارائۀ الگویی نوین از عقلانیت دینی بر اساس مبانی معرفت دینی در دو نظام فکری ملاصدرا و پلانتینگا است؛ الگویی جامع که بتواند عناصر هستی‌شناختی و وجودی سنت اسلامی را با معیارهای معرفت‌شناسی تحلیلی معاصر تلفیق کند. ملاصدرا با تأکید بر علم حضوری، تشکیک وجود و اتحاد عاقل و معقول، ساختاری از معرفت دینی ارائه می‌کند که بر مبنای تحقق وجودی و شهودی معرفت سامان یافته است. در مقابل، پلانتینگا با طرح نظریۀ «ضمانت» و تبیین «کارکرد صحیح قوای معرفتی»، تصویری کارکردگرایانه از عقلانیت دینی عرضه می‌کند. مقالۀ حاضر با روش تحلیلی–تطبیقی می‌کوشد الگویی نوین از عقلانیت دینی را از رهگذر گفت‌وگوی میان این دو دستگاه فلسفی بررسی کند. اهمیت موضوع این مقاله در آن است که صرفاً به مقایسۀ مفهومی میان دو سنت اکتفا نمی‌کند، بلکه با هدف نظریه‌پردازی، عناصر بنیادین هر دو نظام را برای ساختن مدلی تلفیقی از عقلانیت دینی کنار هم قرار می‌دهد. ساختار مقاله شامل سه بخش اصلی است: نخست، تبیین مبانی معرفت دینی در حکمت متعالیه؛ دوم، تحلیل مبانی معرفت دینی بر اساس نظریۀ ضمانت پلانتینگا؛ و سوم، ارائۀ مدل پیشنهادی برای عقلانیت دینی بر اساس تلفیق دو سنت. یافتۀ مقاله نشان می‌دهد که ترکیب «وجودشناسی شهودی و حضوری» در حکمت متعالیه با «تحلیل کارکردگرایانۀ قوای معرفتی» در نظریۀ ضمانت، می‌تواند چارچوبی فراهم آورد که در آن باور دینی از یک‌سو بر حضور و تحقق وجودی در ساحت شناختی انسان و از سوی دیگر از طریق سازوکارهای معرفتی صحیح، قابلیت تبیین عقلانی پیدا کند.

کلیدواژه‌ها

  • معرفت دینی
  • ملاصدرا
  • علم حضوری
  • پلانتینگا
  • ضمانت

موضوعات

  • فلسفه اسلامی
  • XML
  • اصل مقاله 1.16 M
  • RIS
  • EndNote
  • Mendeley
  • BibTeX
  • APA
  • MLA
  • HARVARD
  • CHICAGO
  • VANCOUVER
مراجع
آشتیانی، جلال‌الدین. (۱۳۸۷). شرح حال و آرای فلسفی ملاصدرا. قم: بوستان کتاب.
ارشد ریاحی، علی؛ و رهبری، مسعود. (۱۳۹۵). مبادی فلسفی وحی در اندیشه ملاصدرا. آموزه‌های فلسفه اسلامی (دانشگاه علوم اسلامی رضوی)، (۳۱)، ۳-۱۸.
پلانتینگا، آلوین. (۱۳۸۱). عقل و ایمان (ترجمۀ بهناز صفری). قم: اشراق.
پلانتینگا، آلوین. (۱۳۷۴). آیا اعتقاد به خدا واقعا پایه است؟. در پلانتینگا و دیگران (ترجمۀ ابراهیم سلطانی و احمد نراقی). قم: مؤسسۀ فرهنگی صراط.
جوادی، محسن. (۱۳۸۵). نظریه ملاصدرا دربارۀ عقل عملی. خردنامه صدرا، (۳۲)، ۲۹-۴۳.
حسین‌زاده، محمد. (۱۳۸۶). منابع معرفت. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
خادمی، عین‌الله؛ صلواتی، عبدالله؛ و قنواتی، علی. ( 1۴04). بررسی چالش‌ها وکارکردهای معرفت‌شناسی دینی از دیدگاه پلانتینگا. قبسات، 30(150)، ۶۳-88. https://doi.org/10.22034/QABASAT.2025.725049 
خادمی، عین‌الله و عباسی‌کیا، کبری. (1391). بررسی تطبیقی مواجهۀ ملاصدرا و پلانتینگا با مسئلۀ شرور. پژوهش‌های هستی‌شناختی، 1(1)، 17-44.
ذاکری، مهدی، و عمادزاده، حسین. (۱۳۹۶). منابع معرفت از نظر ملاصدرا. خردنامه صدرا، (۸۷)، ۷۹-۹۲.
رضایی، مرتضی. (۱۳۸۶). درآمدی بر معرفت‌شناسی. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
 شیروانی، علی. (۱۳۹۱). بازسازی برهان تجربه دینی بر اساس دیدگاه پلانتینگا. پژوهش‌نامه فلسفه دین (نامه حکمت)، ۱ (۱۰)، ۵۵-۷۴. https://doi.org/10.30497/PRR.2012.1055 
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (۱۳۸۶). مفاتیح الغیب (تصحیح و مقدمه نجفقلی حبیبی با اشراف سید محمد خامنه‌ای). تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
 صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (۱۹۸۱). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة (ج ۱، ۲، ۳، ۶، ۷). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (۱۳۵۴). المبدأ و المعاد. تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (۱۳۸۱). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة (ج ۶، تصحیح احمد احمدی). تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (۱۳۸۲). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة (تصحیح سید مصطفی محقق داماد). تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (۱۳۸۵). شرح اصول الکافی (ج ۳، تصحیح محمود فاضل یزدی مطلق). تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (۱۳۹۰). المبدأ و المعاد (ترجمۀ جعفر شانظری). قم: انتشارات دانشگاه قم.
طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۳۸۱). بدایة الحکمة (ترجمه و شرح علی شیروانی). قم: انتشارات دارالعلم.
عبودیت، عبدالرسول. (۱۳۸۵). درآمدی به نظام حکمت صدرایی (ج ۱). قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
عظیمی‌دخت شورکی، حسین. (۱۳۹۴). معرفت‌شناسی باور دینی از دیدگاه پلانتینگا. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
فنایی اشکوری، محمد. (۱۳۸۷). علم حضوری. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
کشفی، عبدالرسول. (۱۳۸۳). مبناگروی و برهان تسلسل. فصلنامه اندیشه دینی، ۶ (۱۰)، ۱۲۳-۱۳۲.
یزدانی، عباس؛ و جهان‌مهر، مهدی. (۱۳۹۲). مقایسه دیدگاه تکثرگرایی دینی هیک با دیدگاه انحصارگرایی دینی پلانتینگا. مجله الهیات تطبیقی، ۴ (۱۰)، ۷۱-۸۲. https://doi.org/10.30513/ipd.2025.6765.1588
Plantinga, Alvin. (1993). Warrant and Proper Function. Oxford: Oxford University Press.
Plantinga, Alvin. (1993). Warrant: The Current Debate. Oxford: Oxford University Press.
Plantinga, Alvin. (1999). Warranted Belief in God. In Philosophy of Religion: The Big Questions (ed. Eleonore Stump & Michael J. Murray). Malden, MA: Blackwell.
Plantinga, Alvin. (2000). Warranted Christian Belief. New York: Oxford University Press.
Plantinga, Alvin. (1997). Is belief in God Rational?. In Rationality and Religious Belief (ed. C. F. Delaney). Notre Dame, IN: University of Notre Dame Press.
Plantinga, Alvin. (2015). Knowledge and Christian Belief. Grand Rapids, MI: Wm. B. Eerdmans Publishing.
Plantinga, Alvin. (1983). Reason and Belief in God. In Faith and Reason (ed. A. Plantinga & N. Wolterstorff). Notre Dame, IN: University of Notre Dame Press.
Plantinga, Alvin. (2011). Where the Conflict Really Lies: Science, Religion and Naturalism. New York: Oxford University Press.
    • تعداد مشاهده مقاله: 362
    • تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 228
آموزه‌های فلسفۀ اسلامی
دوره 20، شماره 37
دی 1404
صفحه 143-178
فایل ها
  • XML
  • اصل مقاله 1.16 M
سابقه مقاله
  • تاریخ دریافت: 08 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری: 12 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش: 29 مهر 1404
  • تاریخ انتشار: 10 آبان 1404
هم رسانی
ارجاع به این مقاله
  • RIS
  • EndNote
  • Mendeley
  • BibTeX
  • APA
  • MLA
  • HARVARD
  • CHICAGO
  • VANCOUVER
آمار
  • تعداد مشاهده مقاله: 362
  • تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 228

APA

خوشنویسان, فهیمه . (1404). بررسی تطبیقی معرفت‌شناسی دینی از دیدگاه ملاصدرا و پلانتینگا. آموزه‌های فلسفۀ اسلامی, 20(37), 143-178. doi: 10.30513/ipd.2026.7659.1666

MLA

خوشنویسان, فهیمه . "بررسی تطبیقی معرفت‌شناسی دینی از دیدگاه ملاصدرا و پلانتینگا", آموزه‌های فلسفۀ اسلامی, 20, 37, 1404, 143-178. doi: 10.30513/ipd.2026.7659.1666

HARVARD

خوشنویسان, فهیمه. (1404). 'بررسی تطبیقی معرفت‌شناسی دینی از دیدگاه ملاصدرا و پلانتینگا', آموزه‌های فلسفۀ اسلامی, 20(37), pp. 143-178. doi: 10.30513/ipd.2026.7659.1666

CHICAGO

فهیمه خوشنویسان, "بررسی تطبیقی معرفت‌شناسی دینی از دیدگاه ملاصدرا و پلانتینگا," آموزه‌های فلسفۀ اسلامی, 20 37 (1404): 143-178, doi: 10.30513/ipd.2026.7659.1666

VANCOUVER

خوشنویسان, فهیمه. بررسی تطبیقی معرفت‌شناسی دینی از دیدگاه ملاصدرا و پلانتینگا. آموزه‌های فلسفۀ اسلامی, 1404; 20(37): 143-178. doi: 10.30513/ipd.2026.7659.1666

  • صفحه اصلی
  • درباره نشریه
  • اعضای هیات تحریریه
  • ارسال مقاله
  • تماس با ما
  • نقشه سایت

اخبار و اعلانات

دسترسی به مقالات مجله «آموزه‌های فلسفه اسلامی» بر اساس مجوز  کریتیو کامنز  (CC BY 4.0) آزاد است.

 

اشتراک خبرنامه

برای دریافت اخبار و اطلاعیه های مهم نشریه در خبرنامه نشریه مشترک شوید.

© سامانه مدیریت نشریات علمی. طراحی و پیاده سازی از سیناوب