نویسندگان
1
استادیار، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.
2
دانشیار، گروه فلسفه و کلام، پژوهشکدۀ تحقیق و توسعۀ علوم انسانی، سازمان سمت، تهران، ایران.
,
نوع مقاله : علمی پژوهشی
چکیده
محقق فناری از جملۀ عارفان الهی است که بیشترِ دیدگاه‌های عرفانی خود را در کتاب مصباح الأنس تبیین کرده است. از جملۀ این دیدگاه‌ها، رویکردی است که وی پیرامون حقیقت زمان بیان نموده است. او دو تفسیر نسبت به حقیقت زمان ارائه کرده، سپس دیدگاهی دیگر را پیرامون حقیقت زمان توضیح داده و در مقام انتقاد بر آن بر آمده است. صورت معقول ترتّب میان متقدّم و متأخّر و نفس ترتّب میان متقدّم و متأخّر دو تفسیری است که فناری از حقیقت زمان ارائه کرده است. در این نوشتار سعی شده است که با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی، ابتدا به‌طور دقیق رویکرد فناری توضیح داده شود و سپس رویکرد او مورد نقد و بررسی قرار گیرد. تحلیل دیدگاه فناری در ضمن بیان چهار نکته خواهد بود. عدم توجیه درست نسبت به مقداربودن زمان نسبت به حرکت فلک نهم، تنافی میان مجرّدبودن ترتّب متقدّم و متأخّر با زمان که حقیقتی گذرا و مادی است بر اساس تفسیر نخست فناری از زمان، لزوم محذور دور در تفسیر دوم فناری نسبت به حقیقت زمان و ناصحیح بودن عدم فرض جزئی بودن تعلّق اسماء و صفات الهی نسبت به موجودات مادی، چهار انتقادی است که نسبت به رویکرد فناری می‌توان وارد نمود.
قرآن کریم
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. (۱۳۸۶). الإشارات و التنبیهات (تحقیق حسن حسن‌زاده آملی). قم: بوستان کتاب.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. (۱۴۰۴). التعلیقات (تحقیق عبدالرحمن بدوی). بیروت: مکتبة الأعلام الإسلامی.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. (۱۹۵۳). رسائل ابن‌سینا (تصحیح حلمی ضیاء اولکن). استانبول: مطبعة ابراهیم خروز.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. (بی‌تا). الرسائل فی الحکمة و الطبیعیات (ترجمۀ حنین بن اسحاق). مصر: دار العرب.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. (۱۴۰۵). الطبیعیات من کتاب الشفاء (مراجعۀ ابراهیم مدکور بیومی). قم: انتشارات کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی.
ابن‌عربی، علی بن محمد. (بی‌تا). الفتوحات المکیة. بیروت: دار صادر.
سهروردی، یحیی بن حبش. (۱۳۷۲). مجموعه مصنفات شیخ اشراق (تصحیح، تحشیه و مقدمه نجفقلی حبیبی). تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی و مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
شهرزوری، محمد بن محمود. (۱۳۸۳). رسائل الشجرة الإلهیة فی علوم الحقایق الربانیة (تصحیح نجفقلی حبیبی). تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
صدرالمتألهین، محمد بن ابراهیم. (بی‌تا). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
صدرالمتألهین، محمد بن ابراهیم. (۱۳۸۲). شرح و تعلیقه ملاصدرا بر الهیات شفاء (تصحیح نجفقلی حبیبی با اشراف سید محمد خامنه‌ای). تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
صدرالمتألهین، محمد بن ابراهیم. (۱۴۲۲). شرح الهدایة الأثیریة (تصحیح محمد مصطفی فولادکار). بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
طوسی، نصیرالدین. (۱۳۸۶). شرح الإشارات و التنبیهات (تصحیح حسن حسن‌زاده آملی). قم: بوستان کتاب.
علوی عاملی، احمد بن زین‌العابدین. (۱۳۷۶). شرح القبسات (تصحیح حامد ناجی اصفهانی). تهران: میراث مکتوب.
فخر رازی، محمد بن عمر. (۱۳۷۳). شرح عیون الحکمة (تصحیح احمد حجازی سقا). تهران: مؤسسة الصادق علیه‌السلام.
فخر رازی، محمد بن عمر. (۱۴۲۳). الرسالة الکمالیة (تصحیح خالد عبدالکریم طرزی و تحقیق علی محی‌الدین). بیروت: دار الکتب العلمیة.
فخر رازی، محمد بن عمر. (۱۴۱۱). المباحث المشرقیة. قم: نشر بیدار.
فرغانی، سعیدالدین. (۱۴۲۸). منتهی المدارک فی شرح تائیة ابن فارض (تصحیح عاصم ابراهیم الکیالی الحسینی الشاذلی الدرقاوی). بیروت: دار الکتب العلمیة.
فناری، حمزه. (۲۰۱۰). مصباح الأنس بین المعقول و المشهود. بیروت: دار الکتب العلمیة.
قیصری، داوود. (۱۳۸۱). رسائل قیصری (تصحیح، تعلیق و مقدمه سید جلال‌الدین آشتیانی). تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
قیصری، داوود. (۱۴۲۵). شرح القیصری علی تائیة ابن‌الفارض (تصحیح احمد فرید المزیدی). بیروت: دار الکتب العلمیة.
کندی، یعقوب بن اسحاق. (۱۹۷۸). رسائل الکندی الفلسفیة (تحقیق محمد عبدالهادی ابوریده). قاهره: دار الفکر العربی.
ماتریکو، ژان. (۱۹۹۱). اندازه‌گیری لحظات. پیام یونسکو، آوریل. (به فارسی)
)