چکیده
فلسفه اسلامی با مبانی هستی‌شناخت، اساسی‌ترین پایه‌های الهیات عقلانی را پایه‌ریزی کرده است. تشکیک و تردید در این اصول، لطمه جبران‌ناپذیری بر الهیات به معنای اخص وارد می‌سازد و آن را وارد مسیر دیگر با نتایج دگرگون می‌سازد. در بین همه اصول محوری هستی‌شناخت، اصالت وجود نقش برجسته، نمایان و بی‌بدیل دارد. حکمت متعالیه با شناخت نقش مؤثر این اصل، به تثبیت آن پرداخته است. مخالفان با آن، بر اثر برخی نتایج ناسازگار با پیش‌فرض‌هایشان، همانند وحدت وجود، به خدشه و القاء شبهه در ادله آن روی آورده‌اند. عمده‌ترین شبهه، اتهام دور و مصادره به مطلوب از سوی طیفی به ظاهر نامتجانس اعم از فلسفه‌ستیزان و برخی تفکیک‌گرایان با روش جدل‌گرایانه است. در این فرصت به چهار دلیل، عطف توجه خواهد شد که در مظان این شبهه قرار گرفته است. این ادله عبارت‌اند از: برهان خیریت وجود، برهان مبتنی بر تفاوت آثار وجود خارجی با وجود ذهنی، برهان مبتنی بر امتناع تشکیک در ماهیت، و برهان حرکت اشتدادی. با طرح مفاد و مطلوب این ادله، محتوای شبهه نیز نسبت به آن‌ها محک زده خواهد شد. واکاوی نشان از این دارد که شبهه‌زایی ناشی از عدم توجه کافی به مبادی این ادله است.
- آشتیانی، سیدجلال‌الدین، شرح حال و آرای فلسفی ملاصدرا، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1380 ش.
- همو، هستی از نظر فلسفه و عرفان، قم، بوستان کتاب، 1382 ش.
- اکبری، رضا، و سیدمحمد منافیان، شرح منظومه حکمت، تهران، دانشگاه امام صادق ، 1390 ش.
- ایزوتسو، توشی‌هیکو، بنیاد حکمت سبزواری یا تحلیلی تازه از فلسفه حاج ملاهادی سبزواری، ترجمه سیدجلال‌الدین مجتبوی، مقدمه مهدی محقق، تهران، دانشگاه تهران، 1368 ش.
- تهرانی، جواد، عارف و صوفی چه می‌گویند؟، تهران، آفاق، 1390 ش.
- جوادی آملی، عبداللّٰه، رحیق مختوم (ج1)، شرح حکمت متعالیه (بخش یکم از جلد اول)، قم، اسراء، 1375 ش.
- همو، رحیق مختوم (ج4)، شرح حکمت متعالیه (بخش چهارم از جلد اول)، قم، اسراء، 1375 ش.
- حائری مازندرانی، حکمت بوعلی سینا، تهران، نشر محمد و انتشارات علمی، 1362 ش.
- سبزواری، ملاهادی بن مهدی، شرح المنظومه، تهران، ناب، 1380 ش.
- سهروردی، شهاب‌الدین یحیی بن حبش، مجموعه مصنفات، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1380 ش.
- سهیلی، حسین، «نقد براهین اصالت وجود در اندیشه میرزاجواد تهرانی»، دوفصلنامه حکمت معاصر، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال دهم، شماره 1، بهار و تابستان 1398 ش.
- شهرزوری، شمس‌الدین محمد بن محمود، شرح حکمة الاشراق، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1372 ش.
- فخرالدین رازی، ابوعبداللّٰه محمد بن عمر، المباحث المشرقیة فی علم الالهیات و الطبیعیات، قم، بیدار، 1411 ق.
- همو، المطالب العالیة من العلم الالهی، بیروت، دار الکتاب العربی، 1407 ق.
- همو، شرح الفخر الرازی علی الاشارات (شرحی الاشارات)، قم، کتابخانه آیةاللّٰه مرعشی نجفی، 1404 ق.
- لاهیجی، محمدجعفر، تعلیقه بر شرح رسالة المشاعر، تصحیح و تحقیق سیدجلال‌الدین آشتیانی، قم، بوستان کتاب، 1386 ش.
)