نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

• سعید فامیل دردشتی ¹
• مهرداد حسن بیگی ²

¹ دانش‌آموختۀ دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی شهید مطهری، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

² دانش‌آموختۀ دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران، ایران.

چکیده

سید نورالدین اراکی، معروف به آقانورالدین عراقی، از علمای نامی معاصر به شمار می‌رود که با وجود تبحر تام در حوزۀ «فقه و اصول» و «تفسیر قرآن»، در زمینۀ «علوم عقلی» نیز شخصیتی صاحب‌نظر محسوب می‌شود. در این تحقیق، نگارندگان با روش توصیفی_-تحلیلی به‌دنبال استخراج و تبیین آراء و نظریات این شخصیت برجسته در حوزۀ «انسان‌شناسی» و تطبیق اجمالی این نظریات بر مبانی حکمت متعالیه هستند. از مهم‌‏ترین مؤلفه‌های انسان‌شناسی عراقی می‌توان به مواردی نظیر «باور به امر قدسی ملاک عقلانیت انسان»، «وجود انسان به‌مثابۀ عالم صغیر مطابق با وجود عالم کبیر»، «نفس انسان به‌مثابۀ حقیقتی سیار و شونده»، «بدن عنصری و فوق روح دو مرتبۀ ادنی و اعلای نفس انسانی»، «وصول به خداوند غایت و کمال نهایی نفس انسانی»، «هماهنگی میان عمل و شاکلۀ وجودی انسان»، «ایمان عامل اصلی قوت و استکمال نفس انسانی» و «رفع انانیت حکمت وضع مناسک شرعی» اشاره نمود. تطبیق اجمالی مؤلفه‌های مذکور بر مبانی حکمت متعالیه مبیّن این حقیقت است که این مؤلفه‌ها با برخی از مبانی بنیادین حکمت متعالیه نظیر «ضرورت ازلی و عدم تناهی واجب‌تعالی»، «کل الکمال بودن واجب‌تعالی و مظاهر او»، «حرکت جوهری نفس»، «حقیقت واحد بودن نفس و بدن»، «اتحاد علم و عالم و معلوم» و «تعاکس احکام میان نفس و بدن» قابل تطبیق و تفسیر است. هدف از تطبیق مذکور تبیین استفاده‌ای است که مرحوم عراقی در قامت یک «فقیه» و «مفسر» برجسته از ظرفیت‌های حکمت متعالیه کرده است، که این تبیین خود شاهدی بر تعالی حکمت صدرایی به‌واسطۀ رنگ و بوی دینی و قرآنی آن است.

کلیدواژه‌ها

• نورالدین عراقی
• انسان‌شناسی
• ضرورت ازلیه
• اتحاد علم و عالم و معلوم
• تعاکس احکام میان نفس و بدن
• مناسک شرعیه

موضوعات

• فلسفه اسلامی

عنوان مقاله [English]

Components of Āqā Nūr al‑Dīn al‑ʿirāqī’s Anthropology and Its Brief Application to the Foundations of Transcendent Wisdom: An Analytical‑Theoretical Rereading

نویسندگان [English]

• Saeed Famil Dardashty ¹
• Mehrdad Hasanbeygi ²

¹ PhD in Islamic Philosophy, Department of Islamic Philosophy, Faculty of Theology and Islamic Studies, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.

² PhD in Islamic Philosophy and Theology, Department of Islamic Philosophy and Theology, Faculty of Theology and Islamic Studies, Imam Sadegh University, Tehran, Iran.

چکیده [English]

Sayyid Nūr al-Dīn Arākī, known as Āqā Nūr al-Dīn al-ʿirāqī, is regarded as a prominent contemporary scholar. Despite his complete mastery in the fields of jurisprudence (Fiqh), principles of jurisprudence (ʾUṣūl), and Qurʾānic exegesis (Tafsīr), he is also considered an authority in the rational sciences. In this research, the authors employ a descriptive‑analytical method to extract and explain the opinions and theories of this prominent figure in the field of anthropology, and to briefly apply these theories to the foundations of Transcendent Wisdom (al‑Ḥikmah al‑Mutaʿāliyah). Among the most important components of al-ʿirāqī’s anthropology are: belief in the sacred as the criterion of human rationality; human existence as a microcosm corresponding to the existence of the macrocosm; the human soul as a mobile and evolving reality; the elemental body and the super‑soul as the two lower and higher levels of the human soul; reaching God as the ultimate goal and perfection of the human soul; harmony between human action and existential form; faith as the main factor in the strength and perfection of the human soul; and the removal of egoism as the wisdom behind establishing religious rituals. The brief application of these components to the foundations of Transcendent Wisdom shows that they are applicable to and interpretable through certain fundamental principles of Transcendent Wisdom, such as the eternal necessity and infinity of God, God and His manifestations being the totality of perfection, the substantial motion of the soul, the unity of the soul and the body, the union of knowledge, the knower, and the known, and the reciprocal relation of states between the soul and the body. The purpose of this application is to explain the use that al-ʿirāqī, as a prominent jurist and exegete, has made of the capacities of Transcendent Wisdom – an explanation that itself bears witness to the sublimity of Ṣadrian wisdom, enriched by its religious and Qurʾānic character.

کلیدواژه‌ها [English]

• Nūr al-Dīn al-ʿirāqī
• Anthropology
• Eternal Necessity
• Union of Knowledge
• Knower
• and Known
• Reciprocal Relation of States between Soul and Body
• Religious Rituals