نویسندگان
1
دانش‌آموخته دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشکدۀ ادبیات و زبان‌های خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
2
دانشیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدۀ ادبیات و زبان‌های خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
,
نوع مقاله : علمی پژوهشی
چکیده
مسئلۀ معنا و نسبت آن با صورت‌های بیانی، از دیرباز در کانون مباحث فلسفی و زبان‌شناختی قرار داشته است. زبان‌شناسان تاکنون از منظر فلسفۀ غرب به بررسی زبان و مسائل زبانی پرداخته‌اند؛ اما تاکنون از منظر حکمت متعالیه به این موضوع پرداخته نشده است. این پژوهش با روش‌شناسی توصیفی-تحلیلی و مطالعۀ متون بنیادین زبان‌شناختی و فلسفی (حِکمی) به واکاوی تطبیقی سه رویکرد سوسوری، دریدایی و حکمت متعالیه می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که رویکرد حکمی با تبیین مدلول واحد و تجلیات متکثر آن در قالب دال‌های گوناگون، چارچوبی منسجم‌تر برای فهم نظام نشانه‌ها ارائه می‌دهد؛ امری که در نظریات سوسور و دریدا بهتنهایی قابل توضیح نیست. این چارچوب نظری، با تکیه بر مبانی حکمت متعالیه، الگویی نوین در زبان‌شناسی ارائه میکند که هم استمرار معنا و هم تنوع صورت‌های بیانی آن را تبیین می‌نماید. دستاورد اصلی این پژوهش، طرح نظریه‌ای در زبان‌شناسی مبتنی بر حکمت متعالیه است که قابلیت کاربست در مطالعات زبان و علوم انسانی را دارد.
- قرآن کریم.
- ابن‌عربی، محیی‌الدین. (بی‌تا). الفتوحات المکیه. بیروت: دار صادر.
- احمدی، بابک. (۱۳۸۴). حقیقت و زیبایی. تهران: نشر مرکز.
- ارسطو. (۱۳۸۵). متافیزیک (ترجمۀ محمدحسن لطفی تبریزی). تهران: طرح نو.
- بارت، رولان. (۱۳۸۶). اسطوره، امروز (ترجمۀ شیرین‌دخت دقیقیان). تهران: نشر مرکز.
- حسن‌زاده آملی، حسن. (۱۳۷۵). گشتی بر حرکت جوهری. تهران: مرکز نشر فرهنگی رجاء.
- حسن‌زاده آملی، حسن. (۱۳۸۳). انسان کامل از دیدگاه نهج‌البلاغه. قم: الف، لام، میم.
- حسن‌زاده آملی، حسن. (۱۳۸۵). ده رساله فارسی. قم: الف، لام، میم.
- حسن‌زاده آملی، حسن. (۱۳۸۶). صد کلمه در معرفت نفس. قم: الف، لام، میم.
- حسن‌زاده آملی، حسن. (۱۳۸۸الف). شرح اشارات و تنبیهات. قم: نشر فرزان.
- حسن‌زاده آملی، حسن. (۱۳۸۸ب). شرح الاسفار ملاصدرا. قم: دفتر انتشارات اسلامی حوزه علمیه.
- حسن‌زاده آملی، حسن. (۱۳۸۸ج). وحدت از دیدگاه عارف و حکیم. قم: الف، لام، میم.
- حموده، عبدالعزیز. (۱۹۹۸). المرایا المحدبة من البنیویة إلی التفکیک. کویت: المجلس الوطنی.
- خمینی، روح‌الله. (۱۳۸۱). تقریرات فلسفۀ امام خمینی، شرح منظومه (تقریر محمدمهدی اردبیلی). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- دریدا، ژاک. (۱۳۹۵). نوشتار و تفاوت (ترجمۀ عبدالکریم رشیدیان). تهران: نشر نی.
- دریدا، ژاک. (۱۳۹۶). دربارۀ گراماتولوژی (ترجمۀ مهدی پارسا). تهران: انتشارات شوند.
- ساجدی، حامد. (۱۴۰۳). تقریری جدید از برهان این‌همانی شخصی به سود دوگانه‌انگاری جوهری. آموزه‌های فلسفۀ اسلامی، ۱۹(۲۴)، ۱۵۷-۱۷۰.
- سبزواری، هادی. (۱۳۶۰). مفاتیح الأصول. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- سبزواری، هادی. (۱۳۸۳). اسرارالحکم (تصحیح کریم فیضی). قم: مطبوعات دینی.
- سبزواری، هادی. (۱۴۳۲ق). شرح المنظومه (تصحیح و تعلیق حسن حسن‌زاده آملی). تهران: نشر ناب.
- سجادی، جعفر. (۱۳۷۰). فرهنگ و اصطلاحات و تعبیرات عرفانی. تهران: طهوری.
- سجادی، جعفر. (۱۳۷۹). فرهنگ اصطلاحات فلسفی ملاصدرا. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- سوسور، فردینان دو. (۱۳۷۸). دورۀ زبان‌شناسی عمومی (ترجمۀ کوروش صفوی). تهران: هرمس.
- صدرالمتألهین، محمد بن ابراهیم. (۱۳۵۴). المبدأ و المعاد (تصحیح سید جلال‌الدین آشتیانی). تهران: انجمن حکمت و فلسفۀ ایران.
- صدرالمتألهین، محمد بن ابراهیم. (۱۳۶۳). مفاتیح الغیب. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی حکمت و فلسفه.
- صدرالمتألهین، محمد بن ابراهیم. (۱۳۶۶الف). تفسیر القرآن الکریم (تصحیح محمد خواجوی). قم: بیدار.
- صدرالمتألهین، محمد بن ابراهیم. (۱۳۶۶ب). شرح اصول کافی. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
- صدرالمتألهین، محمد بن ابراهیم. (۱۳۶۸). الحکمة المتعالیة فی الأسفار الأربعة. قم: مکتبة المصطفوی.
- صدرالمتألهین، محمد بن ابراهیم. (۱۳۸۰). اسرارالآیات (ترجمۀ محمد خواجوی). تهران: مؤسسه مولی.
- صدرالمتألهین، محمد بن ابراهیم. (۱۴۱۷ق). الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه. بیروت: مؤسسه التاریخ العربی.
- صفوی، کوروش. (۱۳۷۹). درآمدی بر معناشناسی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی.
- صمدی آملی، داوود. (۱۳۸۶). مآثر آثار. قم: الف، لام، میم.
- ضمیران، محمد. (۱۳۸۶). ژاک دریدا و متافیزیک حضور. تهران: هرمس.
- طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۳۹۵). بدایة الحکمة (ترجمه و شرح علی شیروانی). قم: بوستان کتاب.
- طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۴۳۲ق). نهایة الحکمه (تحقیق و تعلیق سبزواری). قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
- غزالی، محمد. (۱۳۸۳). کیمیای سعادت (تصحیح حسین خدیو جم). تهران: علمی و فرهنگی.
- قاضی سعید قمی، محمد. (۱۴۱۵ق). شرح توحید الصدوق (تصحیح نجفقلی حبیبی). تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۳۸۸). اصول کافی (تصحیح علی‌اکبر غفاری). تهران: اسلامیه.
- هریس، روی. (۱۳۸۱). زبان، سوسور و ویتگنشتاین (ترجمۀ اسماعیل فقیه). تهران: نشر مرکز.
)