نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده

• محمدرضا فرهمندکیا

دانش‌آموختۀ دکتری فلسفه و کلام اسلامی،دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

چکیده

این پژوهش، با روش تحلیلی_-انتقادی، به واکاوی و ارزیابی میزان کارآمدی دفاعیات فیاض لاهیجی از براهین اثبات واجب‌الوجود محقق خفری در رویارویی با نقدهای صدرالمتألهین می‌پردازد. مطالعۀ حاضر بر تحلیل تطبیقی تقریرات لاهیجی _- شامل تمایزات مفهومی وی در زمینۀ تقدم ذاتی، زمانی و قاعدۀ «ممکن بما هو ممکن» _- با نقدهای بنیادین ملاصدرا متمرکز است. نتایج نشان می‌دهد که لاهیجی با ارائۀ یک بازسازی روشمند، بنیان استدلال خفری را تقویت کرده است. با وجود این، طبق بررسی‌های انجام‌شده، دفاعیات ایشان در برخی موارد، به‌ویژه در تمایز میان وجود به‌مثابۀ موجود و وجود به‌مثابۀ صفت، نسبت به پاسخ‌های ملاصدرا دارای کاستی‌هایی است. نتیجه‌گیری این است که مشارکت لاهیجی یک تلاش روشمند برای بازسازی بنیادین است، اما سهم کلیدی و وجه تمایز این پژوهش در ارائۀ ارزیابی انتقادی دقیق و مستند از کفایت این دفاعیات در برابر نقد نهایی صدرالمتألهین نهفته است که این محدودیت‌ها را در سیر تطور برهان وجودی برجسته می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

• واجب‌الوجود
• محقق خفری
• حکیم لاهیجی
• برهان وجود
• بررسی تطبیقی

موضوعات

• فلسفه اسلامی

عنوان مقاله [English]

An Examination of Fayyāḍ al-Lāhījī’s Defenses of al‑Khafrī’s Proofs for the Necessary Existent

نویسنده [English]

• Mohammad Reza Farahmandkia

PhD Graduate, Department of Philosophy and Islamic Theology, Shiraz University, Shiraz, Iran.

چکیده [English]

This research employs an analytical‑critical method to examine and evaluate the effectiveness of Fayyāḍ al-Lāhījī’s defenses of Muḥaqqiq al‑Khafrī’s proofs for the Necessary Existent (Wājib al‑Wujūd) in the face of Mullā Ṣadrā’s critiques. The present study focuses on a comparative analysis of al-Lāhījī’s formulations – including his conceptual distinctions concerning essential (Dhātī) and temporal (Zamānī) priority and the principle that “the possible qua possible stands in need of a cause” – in light of Mullā Ṣadrā’s fundamental objections. The results indicate that al-Lāhījī, by offering a methodical reconstruction, strengthened the foundation of al‑Khafrī’s reasoning. However, according to the findings, his defenses are deficient in certain respects, particularly in distinguishing existence qua existent from existence qua attribute, when compared to Mullā Ṣadrā’s responses. It is concluded that al-Lāhījī’s contribution represents a methodological effort at foundational reconstruction, but the key contribution and distinctive feature of this research reside in providing a precise, documented, critical assessment of the sufficiency of those defenses against Mullā Ṣadrā’s final critique, thereby highlighting these limitations in the evolution of the ontological proof.

کلیدواژه‌ها [English]

• Necessary Existent (Wājib al‑Wujūd)
• Khafrī
• Lāhījī
• Ontological Proof (Burhān al‑Wujūd)
• Comparative Study