نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

• رضا قاسمی نژاد ¹
• محمد مرادی ²
• مهدی نصرتیان اهور ³
• سید امیر سخاوتیان ⁴

¹ استادیار، گروه معارف، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه آزاد شهرکرد، شهرکرد، ایران. دانشجوی دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده معارف قرآن، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران

² استادیار، گروه قرآن و حدیث، دانشکدۀ معارف قرآن، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران.

³ دانشیار، گروه کلام و قرآن، دانشکدۀ علوم و معارف، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران.

⁴ استادیار، گروه معارف، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران.

چکیده

عصمت پیامبران از مباحث بنیادین و تأثیرگذار در الهیات اسلامی است که ماهیت و گسترۀ آن از دیرباز محل اختلاف میان اندیشمندان و پیروان مذاهب اسلامی بوده است. به همین دلیل، از گذشته تاکنون آثار متعددی از سوی متکلمان و مفسران در این زمینه نگاشته شده و دیدگاه‌های گوناگونی مطرح گردیده است. با این حال، پرسش اساسی این است که آیا این آثار بر پایۀ رویکردی روشمند و منسجم سامان یافته‌اند یا خیر. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با مراجعه به منابع متعدد کتابخانه‌ای و با تمرکز بر یکی از روش‌های اساسی در مطالعات تفسیری، یعنی مبانی کلامی-تفسیری، به ارزیابی انتقادی این آثار می‌پردازد؛ یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که نگاشته‌های قرآنی مرتبط با عصمت انبیا با نقدهای متعددی در حوزۀ کلامی_-تفسیری مواجه‌اند، از جمله: تفسیر متعصبانۀ متون، فقدان جامعیت در تحلیل‌های تطبیقی، اتکای افراطی بر تأویل و تحلیل‌های فلسفی، غفلت از قرائن ناپیوسته و غیرلفظی، بسنده‌کردن به ادلۀ عقلی کلی یا در مقابل، غفلت از استدلال‌های عقلی و اکتفا به ظواهر آیات.

کلیدواژه‌ها

• نقد
• مبانی کلامی
• تفسیری
• نگاشته‌های قرآنی
• عصمت
• انبیا

موضوعات

• فلسفه اسلامی

عنوان مقاله [English]

Critique and Evaluation of Qurʾānic Writings on the Infallibility (ʿiṣmah) of the Prophets Based on Theological‑Exegetical Principles

نویسندگان [English]

• Reza Ghaseminejad ¹
• Mohammad Moradi ²
• Mehdi Nosratian Ahour ³
• Seyyed Amir Sakhvatian ⁴

¹ Department of Education, Faculty of Literature and Humanities, Shahrekord Azad University, Shahrekord, Iran, PhD Student, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Quranic Studies, University of Quran and Hadith, Qom, Iran

² Assistant Professor, Department of Qurʾān and Ḥadīth Sciences, Faculty of Sciences and Teachings of the Qurʾān, Qurʾān and Ḥadīth University, Qom, Iran.

³ Associate Professor, Department of Qurʾān and Ḥadīth Sciences, Faculty of Sciences and Teachings of the Qurʾān, Qurʾān and Ḥadīth University, Qom, Iran.

⁴ Assistant Professor, Department of Islamic Teachings, Faculty of Humanities, Islamic Azad University, Qom, Iran.

چکیده [English]

The infallibility (ʿiṣmah) of the prophets is a foundational and highly influential topic in Islamic theology. Its nature and scope have long been a matter of disagreement among scholars and followers of various Islamic schools. For this reason, numerous works have been written on the subject by theologians and Qurʾānic commentators over time, presenting a variety of perspectives. However, the fundamental question is whether these works have been organized according to a methodical and coherent approach. Employing a descriptive‑analytical method and drawing on multiple library sources, this research focuses on a core approach in exegetical studies - namely, theological‑exegetical principles - in order to critically evaluate these works. The findings indicate that Qurʾānic writings on prophetic infallibility face several theological‑exegetical criticisms, including: sectarian interpretation of texts, lack of comprehensiveness in comparative analyses, excessive reliance on esoteric interpretation (Taʾwīl) and philosophical reasoning, neglect of discontinuous and non‑textual contextual evidence, over‑reliance on general rational proofs, or conversely, neglect of rational arguments in favor of mere adherence to the literal exteriors of verses.

کلیدواژه‌ها [English]

• Critique
• Theological Principles
• Exegetical
• Qurʾānic Writings
• Infallibility (ʿiṣmah)
• Prophets