بررسی تطبیقی معرفت‌شناسی دینی از دیدگاه ملاصدرا و پلانتینگا
بررسی تطبیقی معرفت‌شناسی دینی از دیدگاه ملاصدرا و پلانتینگا

فهیمه خوشنویسان

دوره 20، شماره 37 ، دی 1404، ، صفحه 143-178

https://doi.org/10.30513/ipd.2026.7659.1666

چکیده
  مسئلۀ مقاله ارائۀ الگویی نوین از عقلانیت دینی بر اساس مبانی معرفت دینی در دو نظام فکری ملاصدرا و پلانتینگا است؛ الگویی جامع که بتواند عناصر هستی‌شناختی و وجودی سنت اسلامی را با معیارهای معرفت‌شناسی ...  بیشتر
نقد قابلیت ادراک در هوش مصنوعی (AI) بر اساس نظریۀ اتحاد عالم و معلوم در حکمت متعالیه
نقد قابلیت ادراک در هوش مصنوعی (AI) بر اساس نظریۀ اتحاد عالم و معلوم در حکمت متعالیه

علی صغیری؛ مهدی افچنگی؛ ابراهیم باغشنی

دوره 20، شماره 36 ، تیر 1404، ، صفحه 41-72

https://doi.org/10.30513/ipd.2025.7009.1617

چکیده
  مسئلۀ قابلیت ادراک در هوش مصنوعی (AI) یکی از چالش‌های بنیادین در تقاطع فلسفۀ ذهن و فنّاوری شناختی نوین است. این مقاله در پی نقد مبنای علم در سامانه‌های هوش مصنوعی بر پایۀ نظریۀ اتحاد عالم و معلوم در حکمت ...  بیشتر
ارزیابی دیدگاه علامه طباطبایی دربارۀ شبهۀ هیوم در منشأ تصور علیت
ارزیابی دیدگاه علامه طباطبایی دربارۀ شبهۀ هیوم در منشأ تصور علیت

علی اکبر بیگدلو؛ اصغر واعظی

دوره 19، شماره 35 ، دی 1403، ، صفحه 65-84

https://doi.org/10.30513/ipd.2025.6839.1598

چکیده
  دیوید هیوم در بحث علیت به جست‌وجوی انطباعی پرداخت که منشأ تصور علیت باشد. او علیت را به مجاورت و تعاقب دو پدیده فروکاست و ضرورتی را که تا پیش از این بین علت و معلول تصور می‌شد انکار کرد و آن را به انس و ...  بیشتر
تطبیق شکل‌گیری علم حضوری در آثار فلسفی ملاصدرا و تفاسیر الصافی و المیزان
تطبیق شکل‌گیری علم حضوری در آثار فلسفی ملاصدرا و تفاسیر الصافی و المیزان

معصومه السادات ساری عارفی؛ علیرضا کهنسال

دوره 18، شماره 32 ، تیر 1402، ، صفحه 169-193

https://doi.org/10.30513/ipd.2024.5608.1478

چکیده
  این مقاله با رویکرد توصیفی تحلیلی به تبیین عوامل ایجاد یقین حضوری از دیدگاه فلسفۀ ملاصدرا و تفاسیر الصافی و المیزان می‌پردازد. هدف این مقاله، بررسی میزان تطابق فلسفۀ صدرا در عوامل ایجاد یقین حضوری با ...  بیشتر
«وجدان خویشتن» و خطاناپذیری آن از منظر فیلسوفان مسلمان
«وجدان خویشتن» و خطاناپذیری آن از منظر فیلسوفان مسلمان

میثم عزیزیان مصلح؛ سیدمرتضی حسینی شاهرودی

دوره 18، شماره 32 ، تیر 1402، ، صفحه 215-236

https://doi.org/10.30513/ipd.2024.5217.1443

چکیده
  «خودآگاهی» یکی از مصادیق علم حضوری است. دو پرسش مهم معرفت‌شناختی در مورد این مصداق وجود دارد: اول این‌که آیا ما واقعیتی به نام «من» را وجدان می‌کنیم؟ دوم این‌که آیا این وجدان، خطاناپذیر است ...  بیشتر
تأملی بر نظریۀ علم حصولی پروردگار به آفریدگان پیش از آفرینش
تأملی بر نظریۀ علم حصولی پروردگار به آفریدگان پیش از آفرینش

ابراهیم رستمی

دوره 15، شماره 26 ، دی 1399، ، صفحه 171-195

چکیده
  در این پژوهش به تحلیل دیدگاه استاد فیاضی پرداخته شده است. صدرالمتألهین با توجه به قاعده بسیط الحقیقه و از طریق اثبات کمالات وجودیِ موجودات ممکن در ذات حق‌تعالی، به تبیین علم حضوری خداوند به موجودات در ...  بیشتر
جایگاه نظریۀ فقر وجودی معلول در تبیین خداشناسی فطری ملاصدرا در آیۀ فطرت
جایگاه نظریۀ فقر وجودی معلول در تبیین خداشناسی فطری ملاصدرا در آیۀ فطرت

علی ارشدریاحی؛ مائده زمانی

دوره 14، شماره 25 ، دی 1398، ، صفحه 3-22

چکیده
  در میان براهین اثبات خدا، دلیل فطرت از مهم‌ترین دلایل خداشناسی است که بر فطری بودن معرفت به خداوند در جمیع مخلوقات (به خصوص انسان) دلالت دارد. یکی از صریح‌ترین آیات قرآن در دلالت بر خداشناسی فطری، آیۀ ...  بیشتر
تأملی در معنا، مدلول و مبانی نظریۀ اشتداد علم حضوری نفس به ذاتش در حکمت متعالیه
تأملی در معنا، مدلول و مبانی نظریۀ اشتداد علم حضوری نفس به ذاتش در حکمت متعالیه

احمد عسگری؛ حمیدرضا بوجاری

دوره 14، شماره 25 ، دی 1398، ، صفحه 85-102

چکیده
  به باور ملاصدرا، علم حضوری نفس به ذاتش اشتدادی است. این نظریه از نظریات بدیع ملاصدرا و از نتایج هستی‌شناسی و نفس‌شناسی اوست. این نظریه بیانگر این معناست که مرتبه و درجۀ آگاهی حضوری انسان به حقیقت ذاتش ...  بیشتر
بررسی دیدگاه وگنر دربارۀ توهم ارادۀ آگاهانه با تکیه بر مبانی ملاصدرا
بررسی دیدگاه وگنر دربارۀ توهم ارادۀ آگاهانه با تکیه بر مبانی ملاصدرا

محمد حسین زاده

دوره 13، شماره 22 ، خرداد 1397، ، صفحه 23-38

چکیده
  یکی از چالش‌های جدید اختیار که بر پایۀ برخی یافته‌های علوم تجربی مطرح شده، چالشی است که وگنر دربارۀ شهود همگانی ما از اختیار مطرح کرده است. او متأثر از برخی یافته‌های علوم عصب‌شناسی و روان‌شناسی به ...  بیشتر
تبیین و بررسی ادراک حسی از دیدگاه ملاصدرا و علامه طباطبایی
تبیین و بررسی ادراک حسی از دیدگاه ملاصدرا و علامه طباطبایی

جواد پارسایی؛ سیدمحمد موسوی بایگی

دوره 11، شماره 19 ، بهمن 1395، ، صفحه 25-44

چکیده
  پس از پذیرش تجرد نفس، یکی از مسائل مهمی که در فلسفه طرح می‌شود این است که نفس که موجودی مجرد است چگونه به موجودات محسوس عالم طبیعت علم پیدا می‌کند و کیفیت ادراک حسی چگونه است؟ مبنای ملاصدرا در مسئلۀ ادراک ...  بیشتر
کیفیت تعامل معرفت عقلی و عرفانی در معرفت‌شناسی صدرا
کیفیت تعامل معرفت عقلی و عرفانی در معرفت‌شناسی صدرا

علی حقی؛ سیده سمیه حسینی

دوره 9، شماره 14 ، خرداد 1393، ، صفحه 23-36

چکیده
  معرفت عقلی و عرفانی تفاوت‌هایی در روش رسیدن به معرفت دارند؛ یکی از استدلال عقلی بهره می‌گیرد و دیگری از شهود و مکاشفه. با این حال، این دو جدا از هم نیستند و با یکدیگر تعامل دارند. از نگاه صدرا مجرد شهود ...  بیشتر
وجوه اشتراک و شباهت در دیدگاه‌های معرفت‌شناختی ملاصدرا و هوسرل
وجوه اشتراک و شباهت در دیدگاه‌های معرفت‌شناختی ملاصدرا و هوسرل

علی حقی؛ سیدمحمدامین مداین شیشوان

دوره 8، شماره 12 ، خرداد 1392، ، صفحه 47-64

چکیده
  هوسرل و ملاصدرا دو فیلسوفی هستند که با وجود تفاوت در نظام فکری به مسئلة تیقّن و ماهیت آن پرداخته‌اند. هوسرل با طرح فروکاهش‌ها[1] و اپوخه[2] و ملاصدرا با طرح مسئلة «اتحاد عقل و عاقل و معقول» راه رسیدن ...  بیشتر