آموزه‌های فلسفۀ اسلامی

مرگ برای موجودات زنده همچون حیوانات و انسان‌ها با جداشدن نفس از بدن مادی تحقق می‌یابد. در این حالت بدن از کار و فعالیت باز می‌ماند و به تدریج فاسد می‌شود. روشن است که نفس حیوانی بعد از جدایی از بدن بقا ... بیشتر

ابعاد ابتکاری نظریۀ مُثُل در فلسفۀ ملاصدرا

قدرت الله قربانی

دوره 9، شماره 15 ، بهمن 1393، ، صفحه 119-142

چکیده

تبیین مبتکرانۀ ملاصدرا از نظریۀ مُثل اهمیت خاصی دارد؛ زیرا او می‌کوشد تا با استفاده از اصالت و تشکیک حقیقت وجود، تبیین جدیدی از چیستی، جایگاه و کارکردهای مُثل ارائه دهد که متفاوت از رویکرد گذشتگان و ... بیشتر تبیین مبتکرانۀ ملاصدرا از نظریۀ مُثل اهمیت خاصی دارد؛ زیرا او می‌کوشد تا با استفاده از اصالت و تشکیک حقیقت وجود، تبیین جدیدی از چیستی، جایگاه و کارکردهای مُثل ارائه دهد که متفاوت از رویکرد گذشتگان و حتی افلاطون است. او ضمن پذیرش اصل وجود مُثل، با رویکردهای مختلف وجودشناختی، معرفت‌شناختی، عرفانی و دینی به اثبات آن‌ها و ویژگی‌هایشان در نظام کل هستی می‌پردازد. از جنبۀ وجودشناختی، نشان داده می‌شود که به امر ثابتی نیاز است تا وحدت، ثبات و غایت حرکت جوهری موجودات مادی را تضمین نماید. از جهت معرفت‌شناختی، استدلال می‌شود که در ادراک عقلانی، نفسِ انسان نمونه‌های عالی و مجرد اشیای جسمانی را مشاهده می‌کند که همان مثل افلاطونی‌اند. در رویکرد عرفانی مُثل افلاطونی شبیه اعیان ثابته و صفات الهی در نظر گرفته می‌شوند. در رویکرد دینی نیز به آیاتی از قرآن استناد می‌شود که طبق برداشت صدرایی اصل موجودات این جهانی را در عالمی مجرد می‌دانند. ملاصدرا در همۀ این تعابیر، رابطۀ وجودی چون علیت و معرفت‌شناختی چون تقلید و بهره‌مندیِ اشیای جسمانی از مثل را مد نظر دارد و با استفاده از مراتب تشکیکی عوالم، شکاف بین عالم جسمانی و عقلانی مثل را از بین می‌برد. همچنین تلاش ملاصدرا برای تبیین دقیق‌تر مثل افلاطونی منجر به در نظر گرفتن عالم مثال می‌گردد که واسطۀ بین عالم محسوس و معقول است. در این جستار تلاش می‌شود تا جنبه‌های ابتکاری تبیین ملاصدرا از نظریۀ مثل بررسی گردد و میزان موفقیت او نشان داده شود.

کیفیت تعامل معرفت عقلی و عرفانی در معرفت‌شناسی صدرا

علی حقی؛ سیده سمیه حسینی

دوره 9، شماره 14 ، خرداد 1393، ، صفحه 23-36

چکیده

معرفت عقلی و عرفانی تفاوت‌هایی در روش رسیدن به معرفت دارند؛ یکی از استدلال عقلی بهره می‌گیرد و دیگری از شهود و مکاشفه. با این حال، این دو جدا از هم نیستند و با یکدیگر تعامل دارند. از نگاه صدرا مجرد شهود ... بیشتر

جُستاری تطبیقی دربارۀ اعتبار و نقش «منابع معرفتی» در اندیشۀ ملاصدرا و ابن عربی

رضا رضازاده؛ سمیه منفرد

دوره 9، شماره 14 ، خرداد 1393، ، صفحه 37-56

چکیده

بازشناسی چیستی و چرایی ترکیب سه منبع معرفتی عقل، شهود و وحی در فلسفۀ صدرایی و نظام اندیشۀ ابن عربی، تحلیل دستاوردهای معرفتی این دو نظام را ثمربخش‌تر می‌کند. علی‌رغم اینکه ابن عربی در معرفت‌شناسی خود، ... بیشتر

نَفَس رحمانی در آینۀ حکمت متعالیه

مهدی زمانی

دوره 9، شماره 14 ، خرداد 1393، ، صفحه 57-76

چکیده

در این جستار با روش توصیفی ـ تحلیلی به بیان مبانی و نتایج دیدگاه ملاصدرا دربارۀ نَفَس رحمانی پرداخته می‌شود. ملاصدرا معتقد است که آدمی برترین نشانۀ خداوند است و ویژگی‌ها و قوای او ظهور کمالات الهی است. ... بیشتر در این جستار با روش توصیفی ـ تحلیلی به بیان مبانی و نتایج دیدگاه ملاصدرا دربارۀ نَفَس رحمانی پرداخته می‌شود. ملاصدرا معتقد است که آدمی برترین نشانۀ خداوند است و ویژگی‌ها و قوای او ظهور کمالات الهی است. همان گونه که نَفَس آدمی با عبور از مخارج حروف، اصوات و کلمات گوناگون پدید می‌آورد، نَفَس رحمانی نیز همچون فیضی وجودی، حقایق ممکنات را در عالم تحقق می‌بخشد و در عین وحدت و بساطت سرچشمۀ کلمات بی‌شمار الهی در عالم تجلی است. کلمۀ «کُن» نخستین کلامی است که گوشِ ممکنات را شکافت. بنابراین، عالم فقط از سخن پدید آمده و بلکه عین سخن است و اقسام موجوداتِ عالم، منطبق بر مراتب و مقامات بیست و هشت‌گانۀ خود در نفس رحمان‌اند. ملاصدرا نفس رحمانی را با «وجود منبسط» یکی می‌داند. همچنین او نَفَس رحمانی را با «حق مخلوق‌به» و «حقیقة الحقایق» مقایسه می‌کند و تحقق آن را مربوط به مرتبۀ واحدیت، حضرت اسماء و احدیتِ جمع می‌داند. برخی از پیروان صدرا نیز نفس آن را با مرتبۀ عماء یکی دانسته‌اند که در زبان شریعت از آن به نور محمدی تعبیر می‌شود. از طرف دیگر، ملاصدرا نَفَس رحمانی را تعبیری دیگر از آنچه می‌داند که اهل عرفان آن را مادۀ کلیه، هباء و عنقا نامیده‌اند. او گفتار حکیمان بزرگ یونان دربارۀ مادة المواد را اشاره‌ای رمزی به همین فیض وجودی و انبساطی معرفی می‌کند که با گستردگی رحمتِ امتنانیه در اسم الهیِ «الرحمان» انطباق کامل دارد.

برهان وجودی آنسلم و نقد آن بر اساس مبانی ملاصدرا

سیدحمید طالب‌ زاده؛ رحمت الله کریم زاده

دوره 9، شماره 14 ، خرداد 1393، ، صفحه 77-99

چکیده

برهان وجودی آنسلم برهانی است پیشینی که از راه مفهوم وجود ـ‌که بر اساس دیدگاه افلاطون همراه با حقیقت وجود است‌ـ به اثبات خدا می‌پرازد. او دو تقریر از این برهان ارائه می‌دهد: نخست اینکه مفهوم خدا مفهومی ... بیشتر برهان وجودی آنسلم برهانی است پیشینی که از راه مفهوم وجود ـ‌که بر اساس دیدگاه افلاطون همراه با حقیقت وجود است‌ـ به اثبات خدا می‌پرازد. او دو تقریر از این برهان ارائه می‌دهد: نخست اینکه مفهوم خدا مفهومی است که بزرگ‌تر از آن قابل تصور نیست؛ پس باید این مفهوم در بیرون وجود داشته باشد، در غیر این صورت بزرگ‌ترین مفهوم قابل تصور نیست. دوم اینکه مفهوم خدا مفهومی ضروری است که نبود آن تصورناپذیر است؛ پس باید در خارج باشد، در غیر این صورت نبود آن قابل تصور است و این خلف است. گونیلو دو اشکال بر این برهان دارد: نخست آنکه ما از مفهوم خدا هیچ گونه تجربه‌ای نداریم، پس غیر قابل تصور است. دوم آنکه اگر این برهان درست باشد، باید بتوان وجود هر امر نامعقولی را در خارج اثبات کرد. اشکال عمدۀ آکویناس آن است که آنسلم، وجود خارجی خدا را در بزرگ‌تر شدن مفهوم ذهنی خدا مؤثر می‌داند، در حالی که مفهوم بزرگ‌ترین امر قابل تصور که وجود واقعی داشته باشد، بزرگ‌تر از هنگامی نیست که وجود واقعی نداشته باشد. تحقق عینی یک مفهوم در خارج، هیچ نقشی در بزرگ‌تر شدن محتوای مفهومی آن ندارد. اشکال اساسی برهان آنسلم بر مبنای ملاصدرا، رد دیدگاه آنسلم در باب مفاهیم کلی، درآمیختگی میان ضرورت منطقی و فلسفی، درآمیختگی بین مفهوم و مصداق، حمل اولی و شایع صناعی و سرایت حکم مفهوم به مصداق است.

نقش نگرش وجودی صدرا به علم در تعالی نفس

محمدمهدی مشکاتی؛ مریم فخرالدینی

دوره 9، شماره 14 ، خرداد 1393، ، صفحه 101-125

چکیده

در این جستار پس از نگاهی گذرا به تعریف ابتکاری ملاصدرا از علم، تبیین می‌شود که وی چگونه با بهره‌گیری از اصولی چون «اصالت وجود»، «مراتب تشکیکی آن» و «حرکت جوهری» و با نگاه وجودی‌اش به ... بیشتر

روابط مفهومی علم و ایمان در آثار ملاصدرا

جنان ایزدی؛ محمدمهدی مشکاتی

دوره 8، شماره 12 ، خرداد 1392، ، صفحه 3-26

چکیده

در بررسی معناشناختی‌ِ آثار ملاصدرا، مفهوم ایمان با شبکه‌ای گسترده از مفاهیم مرتبط است. مهم‌ترین این مفاهیم علم است. ملاصدرا علم را به اقسام شرعی و عقلی، دراسَتی و وراثتی، و مکاشفه‌ای و معامله‌ای تقسیم ... بیشتر

نسبت نجات و حقانیت از نظر ملاصدرا و جان هیک

سیدمرتضی حسینی شاهرودی؛ علی زنگوئی؛ علی اشرف امامی؛ عباس جوارشکیان

دوره 8، شماره 12 ، خرداد 1392، ، صفحه 27-46

چکیده

جان‌هیک،[1] پژوهشگر انگلیسی در حوزة فلسفة دین، نخستین نظریه‌پردازی است که عقیدة انحصارگرایی را باطل دانست و معتقد به تکثر در حقانیت و نجات همة ادیان شد. از طرف دیگر، صدرالدین شیرازی گرچه در زمرة کثرت‌گرایان ... بیشتر

رابطۀ علت و معلول در دیدگاه سهروردی و ملاصدرا؛ شباهت‌ها و تفاوت‌ها

رضا اکبریان؛ نفیسه نجبا

دوره 7، شماره 11 ، بهمن 1391، ، صفحه 31-58

چکیده

دیدگاه سهروردی با ارائة تفسیر و تبیین جدیدی از علیت مورد استقبال متفکران پس از وی قرار گرفت. اما طرح دیدگاه ملاصدرا پس از سهروردی نقطة عطف دیگری در تاریخ فلسفه به شمار می‌آید و زیربنای تأملات بعدی محسوب ... بیشتر

نقد تحلیلی نظریۀ ملاصدرا در جمع بین حدوث و بقای نفس

محمداسحاق عارفی شیرداغی

دوره 7، شماره 11 ، بهمن 1391، ، صفحه 81-91

چکیده

یکی از مباحث مهم و پیچیده در باب نفس‌شناسی مسئلة حدوث و بقای نفس است. مجرد بودنِ یک شیء با حدوث زمانی و مسبوق بودن آن با عدم سازش ندارد و نیز حدوث آن با بقا و جاودانگی آن سازگار نیست؛ زیرا حکما آنچه را که ... بیشتر

نقش عقل فعال در مسئلۀ نبوت از منظر ابن سینا و ملاصدرا

فروغ السادات رحیم پور؛ فاطمه زارع

دوره 7، شماره 10 ، خرداد 1391، ، صفحه 143-161

چکیده

نقش‌آفرینی عقل فعال برای رساندن انسان به سعادت و کمال نهایی‌اش در آثار فلاسفه‌ای همچون ابن سینا و ملاصدرا مشهود است. از سویی، غایت مراتب انسان در سعادت و کمال، مرتبة نبوت است و پیامبر کسی است که صاحب ... بیشتر

دیدگاه ملاصدرا و ابن عربی در مسئلۀ «حدود و قلمرو عقل در شناخت حقایق»

بهزاد مرتضایی

دوره 6، شماره 9 ، بهمن 1389، ، صفحه 77-96

چکیده

موضوع اصلی در نگرش عرفانی ملاصدرا و عرفان نظری ابن عربی، شناخت اسما، صفات و افعال حق تعالی است. در این نگرش ملاصدرا همچون یک عارف واقعی در صدد یافتن راه شناخت حق است. وی معتقد است همان طور که هیچ مخلوقی ... بیشتر

قوۀ خیال و عالم صور خیالی

رضا اکبریان

دوره 5، شماره 8 ، آبان 1388، ، صفحه 3-32

چکیده

در تاریخ فلسفة اسلامی از زمان فارابی تا عصر حاضر، بحث از خیال بسیار مهم بوده و در حل بسیاری از مسائل مؤثر افتاده و توانسته است که به حل مسائل غامض‌تری چون مسئلة شناخت، ربط حادث به قدیم و حیات اخروی مدد ... بیشتر در تاریخ فلسفة اسلامی از زمان فارابی تا عصر حاضر، بحث از خیال بسیار مهم بوده و در حل بسیاری از مسائل مؤثر افتاده و توانسته است که به حل مسائل غامض‌تری چون مسئلة شناخت، ربط حادث به قدیم و حیات اخروی مدد برساند، تا جایی که بعضی صاحب نظران توجه به این مسئله را از ممیزات فلسفة اسلامی دانسته‌اند. فارابی تجرد خیال را چه در قوس صعود و چه در قوس نزول منکر است، بلکه جمیع قوای مربوط به غیب نفس، غیر از قوة عاقله را مادی می‌داند، لذا قائل است که انسان تنها به عنوان عقل جزئی بعد از موت باقی است و سایر قوای او از بین می‌رود. ابن سینا همگام با وی، خیال را قوه‌ای جسمانی می‌داند و به تبع، به عدم بقای خیال و صور خیالی ملتزم می‌شود، گرچه نشانه‌هایی از گرایش به تجرد خیال در بعض آثار او به چشم می‌خورد.سهروردی با استناد به عالم خیال به حل بسیاری از مسائل و مخصوصاً به جمع میان دین و فلسفه، مشاهده و برهان و نقل و عقل نائل می‌شود. وی علی‌رغم پیروی از شیخ الرئیس در جسمانیت خیال، صور خیالی را مجرد، باقی و موجود در عالم مثال اکبر یا خیال منفصل می‌شمارد. از این‌رو در کتب خود از یک سو برهان بر وجود چنین عالمی که از آن به مثال مطلق و عالم برزخ «برزخ نزولی» تعبیر می‌شود، اقامه نموده است و از سوی دیگر قوة متخیله و همین طور سایر قوای مربوط به غیب نفس غیر عاقله را مادی می‌داند و سنخیت بین مدرَک و مدرِک را حفظ نکرده و قائل به رؤیت صور خیالی در مثال مطلق توسط نفس می‌شود.در این میان صدرالمتألهین بر خلاف فلاسفة پیشین، خیال را قوه‌ای مجرد ـ به تجرد مثالی‌ـ و باقی به بقای نفس و به تعبیر دقیق‌تر، عامل بقای نفس پس از مفارقت از بدن می‌داند. از نظر او جمیع صور خیالیه در موطن و صقع نفس‌اند و صوری را که نفس اختراع می‌نماید و از دعابات وهم و قوة خیال است، نمی‌توان در عالم مثال مطلق دانست. بهشتی که آدم از آن هبوط نمود، مثال مطلق است و جنتی را که برای متقین مهیا نموده‌اند، «برزخ صعودی» است نه نزولی. نسبت صور خیالی به قوة تخیل و متخیل، نسبت علت به معلول است نه حال به محل و قیام صور خیالی به نفس قیام صدوری است نه حلولی و صور علمیه مخلوق نفس و نفس منشأ صور است. اثبات اختصاص این نظریه به ملاصدرا و نقد نظریة سهروردی و ابن سینا بر اساس آن با عنایت به نتایج و آثار فلسفی مترتب بر هر یک، هدف اصلی این مقاله است.

تحلیل رابطۀ نفس و بدن از دیدگاه ملاصدرا

محمداسحاق عارفی شیرداغی

دوره 5، شماره 8 ، آبان 1388، ، صفحه 83-102

چکیده

رابطة نفس و بدن یکی از مهم‌ترین و مشکل‌ترین مسائل نفس‌شناسی قلمداد می‌شود، این مشکل از اینجا پدید می‌آید که نفس مجرّد انسانی چگونه می‌تواند با بدن مادّی ارتباط داشته باشد و موجود واحدی را تشکیل دهد؟در ... بیشتر

دوره 20 (1404)

دوره 19 (1403)

دوره 18 (1402)

دوره 17 (1401)

دوره 16 (1400)

دوره 15 (1399)

دوره 14 (1398)

دوره 13 (1397)

دوره 12 (1396)

دوره 11 (1395)

دوره 10 (1394)

دوره 9 (1393)

دوره 8 (1392)

دوره 7 (1391)

دوره 6 (1389)

دوره 5 (1388)

دوره 4 (1387)

دوره 3 (1386)

دوره 2 (1384)

دوره 1 (1381-1382)

کلیدواژه‌ها = ملاصدرا

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده