آموزه‌های فلسفۀ اسلامی

نقادی انتقادات غلامرضا فیاضی به قاعده "النفس فی وحدتها کل القوی" در نظر ملاصدرا

محمود صیدی؛ سید محمد موسوی بایگی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 30 آذر 1404

https://doi.org/10.30513/ipd.2026.7644.1665

چکیده

علم النفس یکی از مهم ترین مباحث حکمت متعالیه است که ذیل مباحث سفر چهارم اسفار اربعه مطرح شده است. یکی از مهم ترین قواعد علم النفس صدرائی، قاعده "النفس فی وحدتها کل القوی" می باشد که با نظر به ترکیب اتحادی ... بیشتر

تحول اندیشه تشکیک وجود از ابن سینا تا ملاصدرا

زینب شکیبی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 21 اردیبهشت 1405

https://doi.org/10.30513/ipd.2026.7948.1696

چکیده

ابن سینا ایده جنس بودن را در مقام تبیین نسبت کلی های مشکّک با افرادشان مطرح می‌کند. این ایده توسط سهروردی نقد شده و نشان داده می‌شود کلی مشکّک نمی‌تواند جنس قریب برای افراد ذیل خویش تلقی شود و آن کلیات ... بیشتر

بررسی تطبیقی-انتقادی مبانی و مؤلفه‌های معنای زندگی در اندیشه ویکتور فرانکل از منظر ملاصدرا

مجید بیگی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 06 اسفند 1404

https://doi.org/10.30513/ipd.2026.7945.1697

چکیده

معنای زندگی یکی از بنیادی‌ترین پرسش‌های فلسفی و روان‌شناختی است که به هدف، ارزش و کارکرد زندگی انسان اشاره دارد و نقش محوری در رشد معنوی و روانی فرد ایفا می‌کند. در این مطالعه، مبانی و مولفه‌های معنای ... بیشتر معنای زندگی یکی از بنیادی‌ترین پرسش‌های فلسفی و روان‌شناختی است که به هدف، ارزش و کارکرد زندگی انسان اشاره دارد و نقش محوری در رشد معنوی و روانی فرد ایفا می‌کند. در این مطالعه، مبانی و مولفه‌های معنای زندگی در اندیشه ملاصدرا و ویکتور فرانکل مورد بررسی قرار گرفته است. ملاصدرا، از منظر حکمت متعالیه، انسان را موجودی مرکب، پویا و در حرکت جوهری می‌داند که با عبور از مادّه و حیات حیوانی به حیات عقلانی و روحانی می‌رسد و هدف نهایی زندگی او قرب الهی و فناء فی الله است. ارزش زندگی در این نگاه، وابسته به شدت وجود و تجرد نفس است و کارکرد زندگی، فرآیندی مستمر برای تحقق کمال و ارتقای معنوی انسان محسوب می‌شود. فرانکل، روان‌پزشک و بنیان‌گذار لوگوتراپی، انسان را موجودی آزاد و مسئول معرفی می‌کند که می‌تواند از طریق انتخاب، مسئولیت‌پذیری و تجربه معنادار زندگی، هدف و معنا را بیابد. ارزش زندگی نزد فرانکل بر کیفیت تحقق انسانی و کارکرد آن بر رشد وجودی، تاب‌آوری و ارتقای معنوی استوار است. با استفاده از روش تحقیق تطبیقی، مبانی و مولفه‌های این دو نظام فکری تحلیل شد و نشان داده شد که هر دو بر پویایی انسان و ضرورت هدفمندی تأکید دارند، اما ملاصدرا غایت‌گرا و هستی‌شناختی است، در حالی که فرانکل تجربه‌محور و انتخاب‌محور است. یافته‌ها نشان می‌دهند که ترکیب این دو نگرش می‌تواند چارچوبی جامع برای معنابخشی به زندگی ارائه دهد.

بررسی تطبیقی سعادت در اندیشه ملاصدرا و لورین بسر

علی رضایی؛ مهران رضایی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 21 اردیبهشت 1405

https://doi.org/10.30513/ipd.2026.8052.1707

چکیده

این پژوهش با رویکردی تحلیلی و تطبیقی، مفهوم سعادت را در اندیشه ملاصدرا و لورین بسِر بررسی می‌کند تا نشان دهد این دو دستگاه نظری، با وجود تفاوت‌های بنیادین در مبانی متافیزیکی و روش‌شناختی، چگونه تصویری ... بیشتر این پژوهش با رویکردی تحلیلی و تطبیقی، مفهوم سعادت را در اندیشه ملاصدرا و لورین بسِر بررسی می‌کند تا نشان دهد این دو دستگاه نظری، با وجود تفاوت‌های بنیادین در مبانی متافیزیکی و روش‌شناختی، چگونه تصویری از تکامل و بهزیستی انسانی ارائه می‌دهند. در حکمت متعالیه، سعادت امری هستی‌شناختی و مبتنی بر حرکت جوهری، اشتداد وجودی و اتحاد علم، عالم و معلوم است؛ امری که در آن تکامل انسان از طریق معرفت، تعقل و اتصاف به فضیلت در مسیر نیل به حقیقت مطلق تحقق می‌یابد. در مقابل، لورین بسِر سعادت را مفهومی اودایمونیک و برآمده از شکوفایی انسانی می‌داند که در بستر روابط انسانی، خودشناسی تجربی و فعلیت‌یافتن قابلیت‌ها شکل می‌گیرد. او با بهره‌گیری از روان‌شناسی مثبت، سعادت را رویدادی این‌جهانی و وابسته به رضایت، شکوفایی و حالِ خوب تفسیر می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد هر دو متفکر، سعادت را با مفهوم تکامل پیوند می‌زنند، اما تکامل در اندیشه ملاصدرا صورتی متافیزیکی و مبتنی بر مراتب وجود دارد، در حالی که در نظریه بسِر، رویکردی روان‌شناختی، تجربی و زمین‌محور به خود می‌گیرد. در نتیجه، این مطالعه با روشن ساختن نقاط اشتراک ساختاری و تفاوت‌های بنیادین این دو دستگاه فکری، امکان گفت‌وگویی نو میان الهیات فلسفی و روان‌شناسی معاصر را فراهم می‌سازد.

هم سنجی فناء از منظر مکتب ابن عربی و حکمت صدرایی

محمد طالبی؛ محمدجواد پاشایی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 05 مرداد 1405

https://doi.org/10.30513/ipd.2026.8063.1713

چکیده

چکیدهمفهوم فناء از مهم ترین مفاهیم عرفان نظری به شمار می‌رود. هدف از این نوشتار، مطالعه و مقایسه مفهوم «فناء» در مکتب عرفانی ابن عربی و حکمت صدرایی است. این پژوهش که تحقیقی کیفی است، با روی آوردی ... بیشتر

شرک ‏ به مثابه ظلم وجودی در دیدگاه ملاصدرا

عابدین درویش پور؛ محمد کرمی؛ حامده راستایی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 20 اردیبهشت 1405

https://doi.org/10.30513/ipd.2026.8257.1743

چکیده

توحید در اندیشه دینی، اساس کمال وجودی انسان است که با هماهنگ ساختن عقل و نفس، مسیر ‏شکوفایی استعدادهای انسانی را هموار می‌کند. در مقابل شرک، به عنوان «ظلم وجودی»، با تجزیه حقیقت ‏هستی، انسان ... بیشتر توحید در اندیشه دینی، اساس کمال وجودی انسان است که با هماهنگ ساختن عقل و نفس، مسیر ‏شکوفایی استعدادهای انسانی را هموار می‌کند. در مقابل شرک، به عنوان «ظلم وجودی»، با تجزیه حقیقت ‏هستی، انسان را دچار پراکندگی و غفلت از مبدأ مطلق می‌کند. در حالی که «شرک» غالباً گناهی اعتقادی ‏تلقی می‌شود، توصیف قرآنی آن به مثابه «ظلم عظیم» به ساحتی عمیق‌تر و وجودی اشاره دارد. این پژوهش ‏با هدف تبیین این بُعد هستی‌شناختی، استدلال می‌کند که شرک صرفاً یک خطای عبادی نیست، بلکه ‏‏«ظلمی وجودی» به نفس است که با تجزیه حقیقت و انحراف از فطرت توحیدی، مسیر کمال انسان را مسدود ‏می‌سازد. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی با اتکاء به مبانی حکمت متعالیه ملاصدرا، این مفهوم را از پنج ‏منظر هستی‌شناختی، انسان‌شناختی، معرفت‌شناختی، کمال‌شناختی و اخلاقی-حقوقی واکاوی می‌کند. ‏یافته‌ها نشان می‌دهد که شرک با نشاندنِ موجودِ محدود در جایگاهِ وجودِ مطلق، به یک خطای بنیادین در ‏ساختار واقعیت منجر می‌شود که پیامدهای تکوینی آن، محرومیت از هدف آفرینش، زوال آرامش وجودی، ‏سلب قابلیت دریافت آمرزش الهی و سقوط کرامت انسانی است. در نهایت، این بازخوانی فلسفی-وجودی، افقی ‏تحلیلی برای مواجهه با چالش‌های انسان معاصر، از جمله بحران هویت و ازخودبیگانگی، ارائه می‌دهد‎.‎‏ ‏

نقش فطرت و وجدان در تحقق آزادی در اندیشۀ ملاصدرا و هایدگر

امین دهقانی؛ عباس جوارشکیان؛ جهانگیر مسعودی؛ سید مرتضی حسینی شاهرودی

دوره 20، شماره 37 ، دی 1404، ، صفحه 39-84

https://doi.org/10.30513/ipd.2026.7265.1631

چکیده

مسئلۀ آزادی از مسائل پردامنه و زندۀ تمامی اعصار بوده و هست و کیفیت نگاه به حقیقت فلسفی آن از طرفی متفرع بر مبانی فلسفی فیلسوفان است و از طرفی هم خود متفرع بر مسائل فراوان دیگر فردی-اجتماعی می‌گردد. ملاصدرا ... بیشتر مسئلۀ آزادی از مسائل پردامنه و زندۀ تمامی اعصار بوده و هست و کیفیت نگاه به حقیقت فلسفی آن از طرفی متفرع بر مبانی فلسفی فیلسوفان است و از طرفی هم خود متفرع بر مسائل فراوان دیگر فردی-اجتماعی می‌گردد. ملاصدرا و هایدگر دو تن از فیلسوفان بسیار تأثیرگذار به شمار می‌روند که بر اساس مبانی فلسفی آنان، نگاه خاصی به آزادی شکل می‌گیرد. فطرت نزد صدرالمتألهین و وجدان نزد هایدگر متقدم از مهم‏‌ترین مؤلفه‌های این دو فیلسوف در ترسیم آزادی به شمار می‌رود. در این مقاله به‌صورت تحلیلی به نقش فطرت از منظر ملاصدرا در تحقق آزادی و نقش وجدان از منظر هایدگر متقدم در تحقق آزادی پرداخته، و به‌صورت تطبیقی به اشتراکات و افتراقات دیدگاه آنان ورود کرده‌ایم. با بررسی تطبیقی فطرت صدرایی و وجدان هایدگری در ساحت‌های چیستی، مبدأ، مقصد و محتوا، ناظر به نقش آن در تحقق آزادی، این نتیجه حاصل می‌شود که گرچه اشتراکاتی وجود دارد، اما دیدگاه ملاصدرا دارای انسجام و برتری در این امور است: یک) ارائۀ تصویر دقیق از مبدأ فطرت (بر اساس نظریۀ تجلی و وجود رابط)؛ دو) تبیین داشته‌های مشترک (دانشی و گرایشی) فطرت انسان‌ها؛ سه) ارائۀ تصویری جامع از ساحت‌های وجودی انسان (اخلاقی و عرفانی) و تناظر آن‎ها با مراتب آزادی؛ چهار) تبیین وجود حق‌تعالی به‌مثابۀ غایت انسان و غایت آزادی؛ پنج) ارائۀ برنامۀ عملی (شریعت) برای شکوفایی فطرت و تحقق آزادی.

تحلیل تطبیقی برهان صدیقین ملاصدرا با نقدهای آنتونی فلو بر مبانی متافیزیکی براهین اثبات خدا

محمد حیدری فرد

دوره 20، شماره 37 ، دی 1404، ، صفحه 109-142

https://doi.org/10.30513/ipd.2025.7905.1690

چکیده

برهان صدیقین ملاصدرا، به‌عنوان یکی از مهم‌‏ترین تقریرهای اثبات وجود خدا در حکمت اسلامی، بر مبانی اصالت وجود، تشکیک وجود و تفسیر وجودشناختی علیت استوار است و از این حیث با براهین ماهیت‌محور و جهان‌شناختی ... بیشتر برهان صدیقین ملاصدرا، به‌عنوان یکی از مهم‌‏ترین تقریرهای اثبات وجود خدا در حکمت اسلامی، بر مبانی اصالت وجود، تشکیک وجود و تفسیر وجودشناختی علیت استوار است و از این حیث با براهین ماهیت‌محور و جهان‌شناختی کلاسیک تفاوت بنیادین دارد. در مقابل، آنتونی فلو، به‌عنوان یکی از چهره‌های شاخص الحاد تحلیلی در قرن بیستم، نقدهای گسترده‌ای بر براهین اثبات وجود خدا وارد کرده است که دامنۀ آن‎ها عمدتاً معطوف به برهان علیت ارسطویی-توماسی، برهان نظم و تبیین‌های مبتنی بر علیت ماهوی و تجربه‌محور است. مسئلۀ اصلی این پژوهش آن است که آیا این نقدها، با توجه به پیش‌فرض‌های معرفت‌شناختی و معناشناختی فلو، متوجه ساختار وجودشناختی و تفسیر علیت در برهان صدیقین ملاصدرا نیز می‌شود یا خیر. پژوهش حاضر با روش تحلیل مفهومی و تطبیقی و از رهگذر مقایسۀ مبانی متافیزیکی دو سنت حکمت متعالیه و فلسفۀ دین تحلیلی، نسبت میان نقدهای فلو و برهان صدیقین را بررسی می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که علت تسری نیافتن نقدهای فلو به برهان صدیقین، ریشه در تفاوت بنیادین دو تلقی از علیت و تبیین دارد: نقدهای فلو ناظر به مدلی از علیت تجربی و ماهیت‌محور است که در چارچوب براهین کیهان‌شناختی کلاسیک معنا می‌یابد، درحالی‌که برهان صدیقین بر تحلیل «وجود بما هو وجود»، پیوستار تشکیکی مراتب هستی و ضرورت وجودی واجب‌الوجود استوار است و اساساً از سنخ تبیین‌های رویدادی و تجربی نیست. ازاین‌رو، برهان صدیقین نه‌تنها از دامنۀ مستقیم نقدهای فلو خارج می‌ماند، بلکه می‌تواند با بازتقریر مفهومی، ظرفیت‌هایی برای گفت‌وگو و بازسازی براهین اثبات وجود خدا در فضای فلسفۀ دین معاصر فراهم آورد.

بررسی تطبیقی معرفت‌شناسی دینی از دیدگاه ملاصدرا و پلانتینگا

فهیمه خوشنویسان

دوره 20، شماره 37 ، دی 1404، ، صفحه 143-178

https://doi.org/10.30513/ipd.2026.7659.1666

چکیده

مسئلۀ مقاله ارائۀ الگویی نوین از عقلانیت دینی بر اساس مبانی معرفت دینی در دو نظام فکری ملاصدرا و پلانتینگا است؛ الگویی جامع که بتواند عناصر هستی‌شناختی و وجودی سنت اسلامی را با معیارهای معرفت‌شناسی ... بیشتر مسئلۀ مقاله ارائۀ الگویی نوین از عقلانیت دینی بر اساس مبانی معرفت دینی در دو نظام فکری ملاصدرا و پلانتینگا است؛ الگویی جامع که بتواند عناصر هستی‌شناختی و وجودی سنت اسلامی را با معیارهای معرفت‌شناسی تحلیلی معاصر تلفیق کند. ملاصدرا با تأکید بر علم حضوری، تشکیک وجود و اتحاد عاقل و معقول، ساختاری از معرفت دینی ارائه می‌کند که بر مبنای تحقق وجودی و شهودی معرفت سامان یافته است. در مقابل، پلانتینگا با طرح نظریۀ «ضمانت» و تبیین «کارکرد صحیح قوای معرفتی»، تصویری کارکردگرایانه از عقلانیت دینی عرضه می‌کند. مقالۀ حاضر با روش تحلیلی–تطبیقی می‌کوشد الگویی نوین از عقلانیت دینی را از رهگذر گفت‌وگوی میان این دو دستگاه فلسفی بررسی کند. اهمیت موضوع این مقاله در آن است که صرفاً به مقایسۀ مفهومی میان دو سنت اکتفا نمی‌کند، بلکه با هدف نظریه‌پردازی، عناصر بنیادین هر دو نظام را برای ساختن مدلی تلفیقی از عقلانیت دینی کنار هم قرار می‌دهد. ساختار مقاله شامل سه بخش اصلی است: نخست، تبیین مبانی معرفت دینی در حکمت متعالیه؛ دوم، تحلیل مبانی معرفت دینی بر اساس نظریۀ ضمانت پلانتینگا؛ و سوم، ارائۀ مدل پیشنهادی برای عقلانیت دینی بر اساس تلفیق دو سنت. یافتۀ مقاله نشان می‌دهد که ترکیب «وجودشناسی شهودی و حضوری» در حکمت متعالیه با «تحلیل کارکردگرایانۀ قوای معرفتی» در نظریۀ ضمانت، می‌تواند چارچوبی فراهم آورد که در آن باور دینی از یک‌سو بر حضور و تحقق وجودی در ساحت شناختی انسان و از سوی دیگر از طریق سازوکارهای معرفتی صحیح، قابلیت تبیین عقلانی پیدا کند.

دو تلقی از ریاضت نفس: تحلیل تطبیقی مبانی انسان‌شناختی ابن‌سینا و ملاصدرا

حامده راستایی؛ حسن کرمی

دوره 20، شماره 37 ، دی 1404، ، صفحه 263-288

https://doi.org/10.30513/ipd.2026.7699.1668

چکیده

ابن‌سینا و ملاصدرا، هر دو برنامه‌ای منسجم برای ریاضت ارائه می‌دهند که در ظاهر اهداف مشابهی را دنبال می‌کند، اما در پسِ این شباهت‌های ظاهری، تمایزی بنیادین نهفته است که از اختلاف در مبانی انسان‌شناسی ... بیشتر ابن‌سینا و ملاصدرا، هر دو برنامه‌ای منسجم برای ریاضت ارائه می‌دهند که در ظاهر اهداف مشابهی را دنبال می‌کند، اما در پسِ این شباهت‌های ظاهری، تمایزی بنیادین نهفته است که از اختلاف در مبانی انسان‌شناسی (جوهر ثابت نفس در برابر وجود سیّال و در حال صیرورت) برمی‌خیزد. این مقاله با رویکردی تحلیلی-تطبیقی، ابتدا مبانی پنج‌گانۀ انسان‌شناسی دو حکیم (خاستگاه نفس، کمال نفس، نقش بدن، مراتب نفس، و رابطه با عقل فعال) را واکاوی کرده و سپس نشان می‌دهد که این تمایزات چگونه بر آسیب‌شناسی نفس و تجویز راهکار تأثیر می‌گذارد. در فلسفۀ سینوی، نفس جوهری ثابت است که بدن را به‌عنوان ابزاری موقت به کار می‌گیرد و مراتب نفس، حالات عارضی آن هستند؛ ازاین‌رو موانع کمال نفس (بیماری‌های نفسانی)، ماهیتی «انفعالی» داشته و به معنای مغلوب ‎شدن و آلودگی این جوهر ثابت در برابر قوای بدنی است. در مقابل، از منظر ملاصدرا نفس محصول حرکت جوهری و حقیقتی در حال صیرورت است؛ لذا موانع کمال در اینجا ماهیتی «فعال و وجودی» می‌یابند که همان اشتداد و تثبیت نفس در مراتب نازله و حیوانی است. این تفاوت مبنایی سبب می‌شود اهداف سه‌گانۀ ریاضت (تخلیه، تحلیه، و تلطیف سرّ) در حکمت متعالیه تبیینی وجودشناختی بیابند و از یک برنامۀ پالایشی به ابزاری برای تکامل جوهری تبدیل شوند. ریاضت در نگاه ابن‌سینا یک فرایند روانی برای تصفیۀ جوهر ثابت نفس است، اما در نگاه ملاصدرا، حرکتی هستی‌شناختی و وجودی برای شکوفایی و اشتداد نفس در مسیر اتحاد با عقل و عالم قدس است.

تجلی مبانی حکمت متعالیه در غزلیات علامه حسن‌زاده آملی

محمدجواد جعفری‌زاده

دوره 20، شماره 36 ، تیر 1404، ، صفحه 311-340

https://doi.org/10.30513/ipd.2025.7477.1646

چکیده

زبان شعر به‌دلیل ظرفیت‌های بی‌مانند خود در انتقال مفاهیم عمیق در بیانی موجز و دلنشین، از دیرباز قالبی شیوا برای بازتاب مضامین ژرف حِکمی بوده است. دیوان اشعار علامه حسن‌زاده آملی، به‌عنوان نمونۀ بارزی ... بیشتر

بررسی نقش اعمال اختیاری در حرکت جوهری نفس با تأکید بر دیدگاه ملاصدرا

علی‌نجات رایزن؛ محمد کرمی

دوره 20، شماره 36 ، تیر 1404، ، صفحه 341-368

https://doi.org/10.30513/ipd.2025.7494.1648

چکیده

با توجه به اهمیت حرکت جوهری و تحول ذاتی نفس در فلسفۀ ملاصدرا، این پژوهش به بررسی ارتباط میان اعمال اختیاری انسان و حرکت جوهری نفس می‌پردازد. هدف اصلی، بررسی نقش اراده و اعمال اختیاری انسان در جهت‌دهی ... بیشتر

ملاصدرا و مسئلۀ نفخ روح الهی در قوس نزول

علی کریمیان صیقلانی

دوره 19، شماره 35 ، دی 1403، ، صفحه 219-238

https://doi.org/10.30513/ipd.2025.6946.1607

چکیده

علم‌النفس فلسفی صدرایی آن‌گاه که مُلهَم از آیات و روایات گردیده است، افق‌های متفاوتی را فراروی پژوهشگران حوزۀ نفس گشوده است. یکی از آن‌ها رمزگشایی از پنج آیه پیرامون نفخ روح در قوس نزول می‌باشد. هدف ... بیشتر علم‌النفس فلسفی صدرایی آن‌گاه که مُلهَم از آیات و روایات گردیده است، افق‌های متفاوتی را فراروی پژوهشگران حوزۀ نفس گشوده است. یکی از آن‌ها رمزگشایی از پنج آیه پیرامون نفخ روح در قوس نزول می‌باشد. هدف این مقاله تحلیل نظرات ملاصدرا دراین‌باره است و تلاش دارد تا این پرسش‌ها را پاسخ دهد که استعمال نفخ روح در این آیات، آیا حقیقی است یا مجازی؟ همچنین وی اضافۀ روح به خداوند را چه نوع اضافه‌ای می‌داند؟ آیا نفخ روح در قوس نزول، اختصاص به انسان دارد یا غیراختصاصی است و شامل موجودات دیگری نیز می‌شود؟ یافته‌های این نوشتار که به روش تحلیل محتوا و با توجه مستقیم به آثار ملاصدرا تهیه شده،گواه بر آن است که وی استعمال نفخ در این آیات را مجازی و به معنای «انشاء تعلق تدبیر» بُعد نفسی با بُعد طبیعی انسان کبیر و بلکه تمام موجودات دارای نفوس ناقصه می‌داند. اما اضافۀ روح به خداوند را حقیقی و از نوع اضافۀ اشراقی مبتنی بر سیر از وحدت به کثرت سریانی شمرده است و نه از نوع إضافۀ مقولی. نکتۀ دیگر این‌که وی بر اساس مستندات درون‌دینی برای انسان، به دو روح و نیز به دو نفخ در قوس نزول قائل شده است. همچنین وی معتقد شده است هدف خداوند از نفخ روح، تکمیل سیر استکمالی «تکمیلی» نفوس است نه سیر «تتمیمی» انسان.

مقایسه کمال نهایی انسان از منظر راجرز و ملاصدرا

محمد آزادی؛ سجاد نیکخو؛ مصطفی اسفندیاری

دوره 19، شماره 34 ، تیر 1403، ، صفحه 7-32

https://doi.org/10.30513/ipd.2025.6634.1577

چکیده

در مقالۀ حاضر با روش تحلیل محتوای کیفی و شیوۀ فلسفی، به‌ویژه فلسفۀ تطبیقی، تحلیل شده که از منظر ملاصدرا و راجرز، به‌عنوان اندیشمند مکتب روان‌شناسی کمال، انسان‌های رشدیافته دارای چه ویژگی‌هایی هستند. ... بیشتر در مقالۀ حاضر با روش تحلیل محتوای کیفی و شیوۀ فلسفی، به‌ویژه فلسفۀ تطبیقی، تحلیل شده که از منظر ملاصدرا و راجرز، به‌عنوان اندیشمند مکتب روان‌شناسی کمال، انسان‌های رشدیافته دارای چه ویژگی‌هایی هستند. همچنین در تفکر این دو اندیشمند، چه نقاط اشتراک و افتراقی وجود دارد و در نکات افتراق، چگونه می‌توان دیدگاه‌های یکی از این دو اندیشمند را تحلیل و نقد نمود؟ بنا بر نتایج این تحقیق، حرکت آگاهانه و همراه با پذیرش به‌سمت بودن، گشودگی در برابر تجربه، دوری از نقاب، شکوفایی استعدادها، دستیابی به اعتدال درونی و رهایی از خودحقیرپنداری، ازجمله ویژگی‌های انسان تحقق‌یافته در نگاه راجرز هستند. نگاه از منظر یک روان‌شناس مثبت‌اندیش و مبانی‌ای مانند پذیرش اگزیستانسیالیسم، کل‌گرایی، اختیار و کرامت درونی انسان، ازجمله مهم‌ترین بنیان‌های تأثیرگذار در این نوع تفکر راجرز محسوب می‌شوند. در مقابل، صدرا با رویکرد یک فیلسوف حکمت متعالیه به معرفی انسان کامل پرداخته و ویژگی‌هایی مانند دستیابی به مقام خلیفة‌اللهی، دستیابی به مراتب بالای عقل نظری، اتحاد با عقل فعال و بهره‌مندی از توانایی ریاست مدینۀ فاضله را مهم‌ترین ویژگی‌های این نوع انسان معرفی می‌نماید. پذیرش اصالت وجود، حرکت جوهری، تشکیک در وجود و وحدت نفس و قوا، مهم‌ترین مبانی تأثیرگذار بر این نگاه صدرا هستند.

بررسی و تحلیل انتقادات شیخ احمد احسائی نسبت‌به برهان صدیقین در حکمت صدرایی

محمود صیدی؛ مصطفی اسفندیاری؛ محمدمعین اسفندیاری

دوره 19، شماره 34 ، تیر 1403، ، صفحه 221-238

https://doi.org/10.30513/ipd.2025.6541.1566

چکیده

ملاصدرا در برهان صدیقین خود با استفاده از حقیقت خارجی وجود و تشکیکی بودن آن، وجود خداوند را اثبات و نتیجه‌گیری می‌کند. شیخ احمد احسائی انتقادات متعددی را نسبت‌به این برهان مطرح می‌نماید. ایشان با انتقاداتی ... بیشتر

تقریری انتقادی از مسئلۀ اصالت وجود و جایابی نوین آن در منظومۀ قواعد حکمی

ابراهیم خانی

دوره 18، شماره 33 ، دی 1402، ، صفحه 29-54

https://doi.org/10.30513/ipd.2024.6168.1538

چکیده

در این مقاله تلاش شده است تا با روش فلسفی-تحلیلی به بازخوانی نوینی از اصل اصالت ‌وجود به‌عنوان مهم‌ترین رکن حکمت متعالیه پرداخته شود. در این بازخوانی انتقادی نشان داده شده که طرح معمول از مسئلۀ اصالت ... بیشتر

تطبیق شکل‌گیری علم حضوری در آثار فلسفی ملاصدرا و تفاسیر الصافی و المیزان

معصومه السادات ساری عارفی؛ علیرضا کهنسال

دوره 18، شماره 32 ، تیر 1402، ، صفحه 169-193

https://doi.org/10.30513/ipd.2024.5608.1478

چکیده

این مقاله با رویکرد توصیفی تحلیلی به تبیین عوامل ایجاد یقین حضوری از دیدگاه فلسفۀ ملاصدرا و تفاسیر الصافی و المیزان می‌پردازد. هدف این مقاله، بررسی میزان تطابق فلسفۀ صدرا در عوامل ایجاد یقین حضوری با ... بیشتر

تحلیل حشر تبعی از منظر صدرالمتألهین و مواجهه با اشکالات رجوع الی اللّٰه

محمد موسوی بایگی (نویسنده مسئول)؛ محمدتقی رجائی؛ مصطفی اسفندیاری

دوره 17، شماره 31 ، آذر 1401، ، صفحه 243-268

https://doi.org/10.30513/ipd.2023.5177.1439

چکیده

ملاصدرا براساس مبانی خود، معاد و حشر را تبیین کرده است. یکی از نکات مهم و مفید که در تبیین او وجود دارد، ولی به آن کمتر توجه شده، حشر تبعی و استقلالی است. صدرالمتألهین خود اصطلاح تبعی و استقلالی را مطرح ... بیشتر

بررسی انتقادی دیدگاه چوپرا در باب ذهن‌گرا بودن انسان بر اساس آراء صدرا

حمزه‌ علی اسلامی‌نسب

دوره 17، شماره 30 ، تیر 1401، ، صفحه 25-50

https://doi.org/10.30513/ipd.2023.4073.1343

چکیده

معنویت‌های نوظهور، نگاهی ویژه و نو به انسان و جایگاه او در هستی دارند که در بسیاری از موارد، منجر به اومانیسم می‌گردد. از جمله آن‌ها، عرفانی است که توسط دیپاک چوپرا تبلیغ می‌شود و معتقد است که انسان ... بیشتر

بررسی شیوۀ استفادۀ ملاصدرا از منابع مختلف و تبیین‌های قابل طرح در مورد آن

سعید انواری؛ مریم مهدوی مزده

دوره 16، شماره 28 ، تیر 1400، ، صفحه 29-60

https://doi.org/10.30513/ipd.2021.2240.1200

چکیده

در این مقاله با دسته‌بندی شیوه‌های ارجاع‌دهی ملاصدرا، شواهدی از مشابهت عبارات وی با آثار دیگران آورده شده است که باعث مطرح شدن اتهام انتحال (سرقت علمی) به وی شده است. در این پژوهش کوشش شده است تا علل ... بیشتر

بازسازی نظریۀ سلطنت نفس بر اساس مبانی ملاصدرا

محمد حسین زاده

دوره 16، شماره 28 ، تیر 1400، ، صفحه 87-110

https://doi.org/10.30513/ipd.2021.3022.1251

چکیده

تقریرهای ناسازگارگرانه از اختیار، به تقریرهایی گفته می‌شود که بر اساس ناسازگاری ضرورت علّی و اختیار ارائه می‌شوند. هدف اصلی این تقریرها، تبیینی مناسب از اختیارِ بدون تعین و ضرورت علّی است؛ به طوری ... بیشتر

بررسی تطبیقی فناء فی اللّٰه از منظر ابن سینا، سهروردی و ملاصدرا

امین دهقانی؛ حسن معلمی؛ مسعود اسماعیلی

دوره 16، شماره 28 ، تیر 1400، ، صفحه 111-139

https://doi.org/10.30513/ipd.2021.2697.1224

چکیده

یکی از مهم‌ترین و بنیادی‌ترین مسائل در حیطۀ قوس صعود، مباحث مربوط به انتهای قوس صعود و مسئله فناء فی اللّٰه است. در مقاله پیش رو به بررسی تطبیقی این مسئله از منظر سردمداران سه مکتب مهم فلسفه اسلامی یعنی ... بیشتر

اصل تضاد در عالم از دیدگاه صدرا و هگل

محبوبه کریمی خوزانی؛ مهدی دهباشی؛ محمد رضا شمشیری

دوره 16، شماره 28 ، تیر 1400، ، صفحه 211-235

https://doi.org/10.30513/ipd.2021.1909.1188

چکیده

تضاد به معنای تزاحم و ناسازگاری، همواره نظر بشر را به خود معطوف داشته و با این سؤال مواجه کرده که چرا به نحوی جنگ و ستیز و حتی اختلافات متعدد در میان اجزای عالم مشاهده می‌شود. مقاله حاضر در صدد بررسی تطبیقی ... بیشتر

بررسی انتقادی نتایج نظریۀ وحدت در فیزیک از نظر هاوکینگ بر اساس وحدت تشکیکی ملاصدرا

احمد منصوری ماتک(گیلانی)؛ فهیمه شریعتی؛ سید مجید صابری فتحی؛ محمد جواد عنایتی راد

دوره 16، شماره 28 ، تیر 1400، ، صفحه 259-288

https://doi.org/10.30513/ipd.2021.2550.1214

چکیده

استفن هاوکینگ، فیزیک‌دان نظری معاصر، یافتن یک نظریه وحدت‌بخش در فیزیک را بسیار مٶثر می‌دانست. وی با بیان احتمالات سه‌گانه، مدعی وجود نظریه وحدت بزرگ است و آثار و فواید هستی‌شناسی همچون: امکان شناخت ... بیشتر

واکاوی نظری مرتبه ادراکی تخیل و مفاهیم بنیادین مرتبط به آن از دیدگاه ملاصدرا با چشم‌انداز روان‌شناسی شناختی

ریحانه شایسته؛ محمدکاظم علمی سولا؛ سیدمرتضی حسینی شاهرودی

دوره 16، شماره 28 ، تیر 1400، ، صفحه 141-160

https://doi.org/10.30513/ipd.2021.1431

چکیده

روان‌شناسی شناختی یکی از شاخه‌های مهم روان‌شناسی است که در آن به مفاهیم مهم مرتبط به ادراک، زبان، فهم و چگونگی پردازش اطلاعات می‌پردازد. از آنجا که ملاصدرا اندیشمندی است که نظرات بسیاری درباره انسان ... بیشتر

دوره 20 (1404)

دوره 19 (1403)

دوره 18 (1402)

دوره 17 (1401)

دوره 16 (1400)

دوره 15 (1399)

دوره 14 (1398)

دوره 13 (1397)

دوره 12 (1396)

دوره 11 (1395)

دوره 10 (1394)

دوره 9 (1393)

دوره 8 (1392)

دوره 7 (1391)

دوره 6 (1389)

دوره 5 (1388)

دوره 4 (1387)

دوره 3 (1386)

دوره 2 (1384)

دوره 1 (1381-1382)

کلیدواژه‌ها = ملاصدرا

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده